Yıllar boyunca milyonlarca insan kolunda küçük bir iz taşıdı
Ama o küçük izin anlattığı hikâye aslında insanlık tarihinin en büyük sağlık zaferlerinden biriydi. Bu iz, çiçek aşısının bıraktığı izdi.
Birçok kişi için sadece eski bir aşı izi gibi görünse de, arkasında yüzyıllar boyunca milyonlarca insanın hayatını etkileyen ölümcül bir hastalıkla verilen mücadele vardı.
Çiçek hastalığı; aileleri parçalayan, insanların yüzlerinde kalıcı izler bırakan ve toplumlarda büyük korku yaratan en tehlikeli salgınlardan biriydi.
Ancak çiçek aşısı bugünkü birçok aşı gibi uygulanmıyordu.
Dünya çapındaki eradikasyon sürecinin son dönemlerinde “çatallı iğne” adı verilen özel bir araç kullanıldı. Bu küçük iki uçlu iğne aşı sıvısına batırılıyor ve genellikle üst kola birkaç kez bastırılarak uygulanıyordu.
Amaç, ciltte kontrollü bir bağışıklık reaksiyonu oluşturmaktı.
Vaccinia adı verilen ve çiçek virüsüyle akraba olan ancak daha güvenli bir virüs sayesinde uygulama bölgesinde küçük bir yara oluşuyordu. Önce kızarıklık, sonra kabarcık, ardından kabuk gelişiyordu. Kabuk düştüğünde ise geriye kalıcı küçük bir iz kalıyordu.
Ve önemli bir detay vardı:
Bu iz çiçek hastalığının izi değildi.
Bu iz, vücudun kendini korumayı öğrendiğinin işaretiydi.
Gerçek çiçek hastalığının bıraktığı izler çok daha ağırdı. Yüzde ve vücutta derin yaralar bırakabiliyor, hatta ölümle sonuçlanabiliyordu.
Aşı izi ise insanlığın kendini korumak için geliştirdiği kontrollü bir savunmanın sembolüydü.
Uzun yıllar boyunca bu küçük yuvarlak iz adeta bir “koruma damgası” gibiydi. Bir kişinin dünyanın en korkulan hastalıklarından birine karşı bağışıklık kazandığını gösteriyordu.
Ve sonunda insanlık tarihi değişti.
1980 yılında Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), çiçek hastalığının dünyadan tamamen eradike edildiğini açıkladı.
Bu başarı; doktorların, hemşirelerin, sağlık çalışanlarının ve dünyanın en uzak bölgelerine kadar ulaşan dev küresel aşılama kampanyalarının sonucuydu.
Bu yüzden o küçük iz sadece bir yara izi değil.
İnsanlığın birlikte başardığı en büyük zaferlerden birinin sessiz hatırasıdır.
Bazı izler acıyı anlatır.
Bu iz ise insanlığın kendini korumayı öğrendiği günü anlatıyor.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir.
Kaynaklar:
• T.C. Sağlık Bakanlığı — Aşı Tarihi ve Çiçek Hastalığı Arşivleri
• Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi — Enfeksiyon Hastalıkları Kaynakları
• Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Yayınları
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Türkiye Ofisi — Çiçek Hastalığının Eradikasyonu
Bilgin Ozcifci / AVRUPAPRESS
News
