Derya Soysal, Orta Asya’ya odaklanan tarihçi ve çevre uzmanı.
Üçüncü milenyumun şafağında, iklim değişikliğinin sonuçlarının gözlemlenmesi, bazı kuruluşları bu sorunu ele alma yolları üzerinde düşünmeye ve çabalarını sürdürmeye sevk etmiştir.
Tüm ülkeler endişe duymakta ve uluslararası ölçekte girişimlerde bulunulmaktadır.
Dubai’de düzenlenen UNFCCC-28’de, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında, Özbekistan tarafından sunulan ve Orta Asya’daki çevresel zorlukları ele alan bir karar oybirliğiyle kabul edildi. Müzakere sürecine çok sayıda ülkeden uzman katılmış ve sonuçta evrensel bir uzlaşma sağlanmıştır. Metinde Özbek Cumhurbaşkanı’nın « Orta Asya için Yeşil Gündem » ve 2024 yılında Uluslararası İklim Forumu’nun düzenlenmesi gibi girişimleri vurgulanıyor. Ayrıca kuruyan Aral Denizi’nin sonuçlarının hafifletilmesine yönelik çabalar vurgulanarak bölgedeki BM İnsani Güvenlik Çok Ortaklı Güven Fonu’na destek çağrısında bulunuluyor. Karar, iklim tehditlerine karşı koymak ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek için özel önlemlerin ana hatlarını çiziyor ve uluslararası toplumdan kaynak ve yardım seferberliğinin devam etmesi çağrısında bulunuyor. BM makalesi, Orta Asya’daki iklim değişikliklerinin büyüklüğünün altını çizerek, Özbekistan Cumhurbaşkanı’nın nehir akışlarının azalması ve mahsul veriminin düşmesi gibi konularda acil eylem çağrısını aktarıyor.
Orta Asya iklim değişikliğinden özellikle etkilenmekte olup, ülkeler sıcak hava dalgaları, kuraklık ve Aral Denizi’nin kuruması nedeniyle azalan su kaynakları ile karşı karşıyadır. Son otuz yılda yıllık ortalama sıcaklıklarda 0,5 santigrat derecelik bir artış yaşayan Orta Asya, küresel ortalamanın iki katı hızla ısındığından, ekosistemler üzerindeki geri döndürülemez etki açıktır. Projeksiyonlar, 2085 yılına kadar 2 ila 5,6°C’lik potansiyel bir artışa işaret ediyor ve bu da bölgeyi gezegendeki en sıcak ve en kurak yerlerden biri haline getiriyor. Bölge halihazırda 40°C’yi aşan yaz sıcaklıklarıyla mücadele etmekte ve su tüketimini önemli ölçüde artırmaktadır. İklim değişikliği, Özbekistan’da -30°C’nin altına düşen kış sıcaklıkları gibi aşırı hava olaylarını şiddetlendirerek kentsel ısıtma ve su tedarik sistemlerini felce uğratıyor.
Bölge ekonomileri için hayati önem taşıyan tarım sektörü önemli zorluklarla karşı karşıyadır. Örneğin Özbekistan, GSYİH’sinin yaklaşık %25’ini tarıma dayandırmaktadır. Çevresel ve iklimsel etkileri azaltmayı amaçlayan yeşil bir ekonomiye geçiş için girişimler başlatılmıştır. Kum ve toz fırtınalarıyla boğuşan Özbekistan, Semerkant’taki 2024 Uluslararası İklim Forumu’na ev sahipliği yapmasından da anlaşılacağı üzere, çevresel zorlukların ele alınmasında önemli bir rol oynamaktadır.
Orta Asya’daki çevresel felaketler yalnızca iklim değişikliğine atfedilmemekte, aynı zamanda Sovyet dönemindeki yoğun ekonomik politikalardan da kaynaklanmaktadır. Amu Derya ve Syr Derya nehirlerinden pamuk tarlalarına su aktarılması gibi büyük ölçekli sulama sistemleri Aral Denizi’nin feci şekilde küçülmesine yol açmıştır. Denizin hacmi 1960’tan bu yana %70 oranında azalmış, bu da tuzluluk artışına, kirlenmeye ve ekolojik yıkıma yol açmıştır. Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, Aral Denizi krizinin su mevcudiyeti ve mahsul verimi üzerindeki daha geniş etkisinin farkında olarak ele alınmasının kritik önemini vurguluyor.
Özbekistan’ın çevre koruma konusundaki kararlılığı, 2030 yılına kadar elektrik karışımında %25 yenilenebilir enerji elde etmeyi hedefleyen güneş, rüzgar ve hidroelektrik enerjisine yapılan önemli yatırımlarla sergileniyor. Ülke iklim değişikliğinin şiddetlendirdiği su kıtlığıyla
baş ederken, hükümet çevresel kaygıları gidermek için aktif olarak ortaklıklar arıyor. Özbekistan’ın « çok sektörlü » yaklaşımı, bölge içi ve uluslararası işbirliğini teşvik ederek bağımsızlığını güçlendirmeyi amaçlıyor.
Sonuç olarak, Özbekistan’ın sürdürülebilir tarım ve peyzaj yönetiminden enerji verimliliği ve atık geri dönüşümüne kadar uzanan proaktif önlemleri, enerji arzı, kuraklık ve su kaynaklarının tükenmesinin yarattığı zorlukları ele alma konusundaki kararlılığını örneklemektedir. Ülkenin çevre bilinci ve iklim direnciyle yönlendirilen politikaları, Özbekistan’ı Orta Asya’daki çevre sorunlarıyla mücadelede lider konuma getiriyor.
Derya Soysal / AVRUPAPRESS
News
