Son günlerde “Zeytinyağı” gündemimize oturdu.
“Zeytinyağı sağlığımızı olumlu mu olumsuz mu etkiler?” sorusu, her dönem kafaları kurcalasa da artık pek çok bilimsel açıklama zeytinyağının sağlık üzerindeki olumlu etkilerini tartışılmaz bir şekilde ortaya koymakta.
Bu farkındalıkla birlikte, her birimiz zeytinyağını sofralarımızdan eksik etmek istemiyoruz. Ancak günümüz ekonomik koşulları, pek çok gıdada olduğu gibi zeytinyağında da hileleri yeniden gündeme getiriyor.
Zeytinyağı fiyatları neden artıyor?
ankara escort
Zeytin ve ondan elde edilen zeytinyağı oldukça kıymetli dolayısıyla maddi değeri de yüksek bir besin. Zeytin doğası gereği, hasadı yıldan yıla değişen ve var-yok yılı olan bir meyve. Bu nedenle zeytinin yok yıllında zeytinyağı üretimi az olduğundan, fiyatlar yükselişe geçiyor.
Ayrıca zeytinliklerin gün geçtikçe, inşaat alanlarına dönüşmesi de oldukça üzücü. Ev/otel yapılmak için kesilen zeytin ağaçları ve yok edilen zeytinlikler de zeytin üretiminin azalmasına ve fiyatların yükselmesine neden olan diğer bir etken.
Zeytinyağında yapılan hileler nelerdir?
Zeytinyağı, her dönemde taklit ve tağşişe yani hileye konu olan bir besinlerin başında geliyor. Son günlerde ise yine hileli zeytinyağlarını çokça duymaya başladık.
Nedir bu hileler, nasıl korunuz derseniz şöyle bir değerlendirelim.
Zeytinyağında sıklıkla karşılaşılan birkaç hile yöntemi var.
Özellikle en kaliteli ve en sağlıklı yağ diyeceğimiz sızma zeytinyağına dikkat edelim. Piyasada düşük kalite de zeytinyağları ya da karışımlar sızma olarak satışa sunulabiliyor.
Yada riviera tipi zeytinyağı da, sızma olarak tanıtılabiliyor.
Tipi ne olursa olsun zeytinyağlarında yapılan bir diğer hile ise, maliyeti daha düşük olan farklı bitki ya da tohum yağlarının karıştırılarak, hatta zeytin aroması eklenerek zeytinyağına benzetilmesi. Bu tohum yağları; pamuk, kolza, mısır, kanola, aspir, fındık, ceviz ve hatta ayçiçek yağı olabilmektedir. Bunlar sağlığa zararlı olmamakla birlikte, sonuç itibariyle zeytinyağı değildir. Dolayısıyla tüketiciyi kandırmaya yönelik bir durumdur. Birçok tohum yağı, içerdikleri yağ asitleri ve doymamış yağ asidi oranları açısından aslında sağlıklı yağlardır, bunu da bir not olarak eklemekte fayda var.
Yine zeytinyağının posası diyebileceğimiz “pirina”nın, rafine edildikten sonra bitkisel yağlar ile karıştırılarak zeytinyağı olarak satışa sunulması da yaygın bir hile yöntemi.
Diğer bir yöntem ise, özellikle zeytin ve zeytinyağı ile tanınan belirli bölgelerin isimleri marka olarak kullanılarak tüketici yanıltılabiliyor. Ayvalık, Edremit, Gemlik gibi yöre isimleri tüketicide algı oluşturarak, taklit ve tağşişli yağların zeytinyağı satışını sağlıyor.
“Hileli Zeytinyağları”nda gıda güvenliği ve sağlık riskleri nelerdir?
Pek çok hileli gıda da olduğu gibi zeytinyağında da durum benzer, bu tip üretimlerin çoğu merdivenaltı imalathanelerde, kontrolsüz ve kayıt dışı olarak gerçekleştiriliyor. Bu durum gıda güvenliği ve insan sağlığı açısından büyük bir risk oluşturabilir.
Karışım yağlarda ise; özellikle fındık, ceviz ve mısır gibi bitkisel yağlarda bu tür ürünlere alerjisi olanlar ve alerjik bünyeler için risk oluşturabilir.
Mısır yağlarında GDO konusu dikkat çekici olabilir. GDO konusunda yapılan araştırmalar hala kafa karıştırıcı olmaya devam ediyor.
Özellikle turistik bölgelerde yol kenarlarında, etiketsiz, ambalajsız, pet şişelerde su şişelerinde yüksek kaliteli, doğal, organik gibi terimler kullanılarak satılan yağların ise zeytinyağı olsa bile, son derece tehlikeli ve kontrolsüz olduğunu vurgulamak gerekir. Pek çok riskine ek olarak, özellikle güneşe, ışığa ve sıcağa maruz kalarak yağın kalitesi düşmekte ve oksidasyona da uğramaktadır.
“Zeytinyağı” ndaki hileyi nasıl anlayabiliriz?
Gıdalardaki hileleri tespit etmenin en güvenilir ve kesin yolu her zaman analiz yöntemidir. Laboratuvar analizleri ile gıdanın içeriğini ya da herhangi bir gıda güvenliği riski tespit edilebilir.
Tabi ki tüketici olarak, bir gıdayı analiz ettirmek pratik bir yöntem değil.
Bu nedenle satın alma tercihlerimizi dikkatli yapmak en temel önlem olacaktır. Öncelikle; etiketsiz, markasız ürünleri tercih etmemek gerekir. Bu tip ürünlerin kayıt dışı ve kontrolsüz olduğunu unutmamak gerekir. Satın aldığımız gıda ürünlerinin muhakkak etiketli olmasına ve üreticinin işletme kayıt numarası ve bilgilerinin olmasına dikkat edilmelidir.
Bunun yanı sıra etikette bu bilgiler olsa bile, piyasanın ve maliyetinin altında, ucuza satılan yağlarda taklit-tağşiş çok yüksek bir olasılıktır.
Duyusal analiz ise özellikle konu hakkında yetkin kişilerce yapılırsa kesinlik taşımasa bile belirleyici bir yöntem olabilir. Kaliteli bir zeytinyağının kendine has tadı, kokusu, aroması olup, yoğun kıvamlı bir yapısı vardır. Tortulu, bulanık, kokusu ve aroması hatta tadı olması gerekenden farklı olan zeytinyağlarından şüphelenmek gerekir.
Zeytinyağında yapılan hilelerin bir kısmı insan sağlığı için risk oluşturmasa bile tüketiciyi aldatmaya yönelik bir durumdur. Hileli ve çoğu zamanda güvensiz bir gıdaya ederinin üzerinde ücret ödemiş oluruz.
Güvenilir ve sağlıklı gıda için, bilinçli tüketici olmak kişisel bir tedbir olacaktır. Ancak kamunun Tarım ve Orman Bakanlığının, belediyelerin ilgili birimlerinin gıda işletmelerini ve satış noktalarını etkin ve yeterli şekilde denetlemesi tartışılmaz bir gerekliliktir.
Ekonomik koşullar böyle devam ettiği sürece, tüketicinin ucuz gıdaya yönelmesi ve piyasaya daha fazla hileli ürün sunulacağı da üzücü bir gerçektir.
Aydan DALBASTI
Gıda Mühendisi
Aydan DALBASTI / AVRUPAPRESS
News
