GÜRÜLTÜYE BAĞLI İŞİTME KAYBI
Sessiz Bir Tehlike
Bazı hasarlar, kendini ilan etmeden ortaya çıkar. Gürültüye bağlı işitme kaybı da tam böyledir. Ağır iş kazaları arasında belki de en sinsi olanıdır. Kırılan bir kol ya da yaralanan bir yüz derhal göze çarpmaktadır. Bu gibi durumlarda olay yerinde hızlıca müdahale edilerek hastaneye başvurulabilir. Oysa gürültüye bağlı işitme kaybında dışarıdan gözle görülür hiçbir şey yoktur: ne kan, ne yara, ne şişlik. Bu yüzden belirtiler çoğu zaman önemsenmeyerek göz ardı edilebilir ve hasar, sessiz sedasız artmaya devam eder.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı Nedir?
Gürültüye bağlı işitme kaybı; yüksek şiddetteki seslere tekrarlayan ya da uzun süreli maruz kalma sonucunda iç kulaktaki duyma hücrelerinin zarar görmesiyle ortaya çıkan bir işitme bozukluğudur. Bu hücreler bir kez tahrip olduklarında kendiliğinden iyileşemezler. Tedavi edilemeyen kalıcı bir hasardır. Önlenebilir olmasına karşın dünyanın dört bir yanında milyonlarca insanı etkiliyor olması, onu iş sağlığı ve güvenliği açısından son derece önemli bir sorun hâline getirmektedir.
Kimler Risk Altında?
Risk en çok gürültülü ortamlarda çalışanlar ve yaşayanlar için geçerlidir. İnşaat işçileri, fabrika ve sanayi tesisi çalışanları, maden işçileri, tekstil sektörü emekçileri bu grubun en başında gelmektedir. Öte yandan, canlı müzik mekânları gibi yüksek sese maruz kalınan eğlence ortamları da gürültüye bağlı işitme kaybı açısından ciddi risk oluşturmaktadır. DJ’ler, konser müzisyenleri, bar ve kulüp çalışanları gürültüye bağlı işitme kaybı konusunda özellikle dikkatli olmalıdır. Bunların yanı sıra silah kullanan kişiler de, gerekli koruyucu ekipmanı kullanmadıklarında büyük tehlikeyle yüz yüze gelmektedir.
Toplumsal bir tablo olarak bakıldığında, erkeklerin bu tür işlerde daha yoğun biçimde çalışması nedeniyle gürültüye bağlı işitme kaybının erkeklerde daha sık görüldüğü dikkat çekmektedir. Ancak bu durumun cinsiyetle değil, meslek seçimiyle doğrudan ilişkili olduğunu vurgulamak gerekir.
Önce Geçici, Sonra Kalıcı
Yüksek sesli bir konserden çıktıktan sonra kulaklarda uğultu ya da geçici bir az işitme hissi yaşadınız mı? İşte bu, kulağın gürültüye verdiği bir uyarı sinyalidir. Kısa süreli yüksek ses maruziyeti, işitme eşiklerinde geçici bir kötüleşmeye neden olabilir ve bazen birkaç saat ya da gün süren geçici işitme kaybı yaşanabilir. Bu durum kulağın toparlandığını gösterir; ancak şunu unutmamak gerekir: Bu toparlanma sınırsız değildir.
Yüksek sese defalarca ve sürekli maruz kalındığında birikimli hasar oluşur. Bir süre sonra iç kulaktaki duyma hücrelerinin telafi kapasitesi tükenir ve kayıp kalıcı hâle gelir. İşte tehlikenin en sinsi boyutu da buradadır.
Gürültü ile Titreşimin Tehlikeli Birlikteliği
Bilimsel araştırmalar, gürültü ve titreşime eşzamanlı maruziyetin işitme kaybı riskini tek başına gürültüye maruziyete kıyasla daha fazla artırdığını ortaya koymaktadır. Trafikte sıkça karşımıza çıkan kaldırım delme aletleri (pnömatik matkap, kırıcı), hem son derece yüksek ses üretir hem de yoğun titreşim yayar. Bu ikili etki, kulakta çok daha derin hasara yol açabilmektedir. Bu alanda yapılmış çalışmalar, söz konusu kombinasyonun işitme kaybı riskini artırdığını net biçimde desteklemektedir. İş sağlığı alanındaki kılavuzlar da bu mesleği özellikle riskli kategoride değerlendirmektedir.
Silah Atışlarında Gizlenen Tehlike
Meslek gereği silah kullanan güvenlik personeli, askerler ve polisler, işitme sağlıkları konusunda özel bir dikkat göstermelidir. Silah atışı sırasında oluşan ani ve yüksek şiddetteki ses, akustik travmaya yol açabilir. Üstelik kapalı mekânlarda yapılan atışlarda sesin dağılacak alan bulamadığı için yansıma etkisiyle çok daha büyük bir ses baskısı oluşmaktadır. Bu durum kulağa verilen zararı açık havadaki atışlara göre daha fazla artırmaktadır.
Bu nedenle mümkün olduğunca açık alanda atış yapılması teşvik edilmelidir. Kapalı atış poligonlarında ise yüksek kaliteli koruyucu kulaklık kullanımı zorunlu tutulmalıdır. Ayrıca bu meslek gruplarına düzenli aralıklarla işitme testi yapılması, hem bireyin sağlığını korumak hem de oluşabilecek hasarı erken tespit etmek açısından büyük önem taşımaktadır.
Gençler: Risk grubunda mıdır?
Gürültüye bağlı işitme kaybı artık yalnızca yaşlı ya da uzun yıllar fabrikada çalışmış bireylerin sorunu değildir. Gençler, hem yüksek sesli eğlence ortamlarına daha sık girdikleri hem de uzun saatler boyunca yüksek sesle müzik dinledikleri için bu tehlikeden giderek daha fazla
etkilenmektedir. Kulak içi kulaklıkla saatlerce yüksek sesle müzik dinlemek, kulağa zarar verebilen bir alışkanlıktır.
Üstelik bazı gençlerin, telefonlarının ya da müzik çalarlarının fabrika ayarlarındaki maksimum ses sınırlarını çeşitli yollarla aşarak sesi daha da yükselttiği görülmektedir. Bu son derece tehlikeli bir uygulamadır. Üreticilerin belirlediği ses sınırları, kulak sağlığını korumak amacıyla bilimsel verilere dayanılarak belirlenmiştir. Bu sınırların aşılması ciddi ve kalıcı hasara davetiye çıkarmaktadır.
DJ’lik yapan gençler ise özellikle dikkatli olmalıdır. Uzun saatler boyu yüksek şiddetteki sese maruz kalan DJ’lerin, sesi belirli oranda kesen özel koruyucu kulaklıklar kullanmaları hem meslek hayatlarını hem de genel sağlıklarını korumak açısından son derece önemlidir.
İşe Girişte ve Çalışma Döneminde İşitme Testi Şart
Gürültülü ortamlarda çalışan bireylerin işe alınmadan önce ve çalışma sürecinde düzenli olarak işitme testi yaptırması hem çalışanın hem de işverenin haklarını koruma açısından çok önemlidir. İşe başlamadan önce yapılan işitme testi, kişinin o andaki işitme durumunu belgeler ve ileride ortaya çıkabilecek hukuki anlaşmazlıklarda temel referans noktası oluşturur.
Örneğin, işe alınırken işitme testi yapılmayan bir çalışan, ilerleyen yıllarda yaşadığı işitme kaybının işyerinden kaynaklandığını ileri sürerek tazminat talebinde bulunabilir. Oysa bu kayıp, o kişinin işe başlamadan önce dikkatsizce yüksek sese maruz kalması sonucunda gelişmiş olabilir. Diğer taraftan, çalışan açısından bakıldığında, iş yerinde gerekli koruyucu önlemlerin alınmadığı ve düzenli işitme testi yapılmadığı durumlarda, oluşan zararı belgelemek son derece zorlaşmaktadır. Kısacası, düzenli işitme testleri tarafların haklarını koruyan, şeffaf ve adil bir çalışma ortamına olanak tanır.
Korunmak Mümkün: Hangi Önlemler Alınmalı?
Gürültüye bağlı işitme kaybı, önlenebilir bir sağlık sorunudur. Önlem olarak, fabrika ve sanayi ortamlarında gürültü kaynağının teknik yöntemlerle azaltılmasıyla ses yalıtımlı bölmeler oluşturulabilir. Ayrıca uygun kalitede kulaklık ile kulak tıkacı gibi kişisel koruyucu ekipmanların kullanılması temel önlemler arasındadır. Ancak uygulamada bu önlemler çoğu zaman göz ardı edilmekte; kulak koruyucuları ya hiç verilmemekte ya da verilse bile düzgün kullanılmamaktadır.
Bireysel olarak ise şu kurala uymak büyük fark yaratır: Sesi yüksek tutma, süreyi kısa tut. Müzik dinlerken ya da yüksek sesli ortamlarda geçirilen süreyi kısaltmak ve ses seviyesini düşük tutmak, kulakların dinlenmesine imkân tanır.
Toplumsal Bilinç ve Erken Eğitim
Bu konu, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında değerlendirilmesi gereken önemli bir halk sağlığı sorunudur. Ancak zaman zaman hak ettiği önemi görememektedir.Hasarın görünmez olması, anında bir acı ya da belirgin bir semptom yaratmaması, farkındalığı düşürmektedir.
Gençlerde giderek daha erken yaşlarda ortaya çıkması, konunun okullarda ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Kulak sağlığı eğitimi müfredatlara dahil edilmeli; çocuklar ve gençler, yüksek sesin yarattığı kalıcı hasara karşı bilinçlendirilmelidir. Çünkü farkında olmadan gelişen bir işitme kaybı, yıllar sonra bireyin iletişimini, iş yaşamını ve sosyal ilişkilerini derinden etkiler.
İşitme sağlığına dikkat et — o, dünyayla kurduğun en kırılgan köprüdür
Gürültüye bağlı işitme kaybı, önlenebilir olmasına rağmen, görülmeden gelen bir tehlikedir. Gürültüye bağlı işitme kaybını dikkate almak hem bireysel sorumluluğun hem de toplumsal sorumluluğun bir gerekliliğidir. İş yeri hekimleri, işverenler, eğitimciler ve bireyler olarak hepimizin bu konuda üstleneceği bir rol vardır. Çünkü gürültüye bağlı işitme kaybı kader değil; ihmalin sonucudur.
Dr. Öğr. Üyesi Seval CEYLAN
İzmir Tınaztepe Üniversitesi
Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu
Odyometri Programı seval.ceylan@tinaztepe.edu.
Dr. Öğr. Üyesi Seval CEYLAN / AVRUPAPARESS
News
