\u0130ktisat literat\u00fcr\u00fcnde bir\u00e7ok farkl\u0131, hatta yarat\u0131c\u0131 say\u0131labilecek olgu, olay ve politika tan\u0131mlamas\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz. Baz\u0131 iktisadi olaylar ve politikalar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in ilgin\u00e7 kavramlar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan belki de en bilinenleri; Mahk\u00fbm \u0130kilemi (Prisoner Dilemma), So\u011fuk Hindi Politikas\u0131 (ColdTurkey), Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 (DutchDisease) vb… Bu yaz\u0131da Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 konusunu ele alaca\u011f\u0131z ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalarda \u00f6nemli bir yer edindi\u011fini tema\u015fa etmi\u015f olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131, \u00f6rne\u011fin \u0130spanyol Gribi gibi t\u0131p literat\u00fcr\u00fcnde kullan\u0131lan ve oraya ait bir terim ya da adland\u0131rma de\u011fildir. Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 t\u0131p literat\u00fcr\u00fcnde de\u011fil iktisat literat\u00fcr\u00fcnde kullan\u0131lan bir adland\u0131rmad\u0131r. Asl\u0131nda ekonomide ortaya \u00e7\u0131kan olumsuz bir durumu, bir hastal\u0131k gibi g\u00f6rerek \u00fczerinde durulmas\u0131 ve d\u00fczeltilmesi gereken bir s\u00fcre\u00e7 olarak ortaya koymak i\u00e7in se\u00e7ilmi\u015f dikkat \u00e7ekici bir kavramsal adland\u0131rmad\u0131r. \u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir; asl\u0131nda son d\u00f6nemde t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 Covid-19 pandemisi ve onun yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fcresel ekonomik bozulma gibi bir d\u00f6nem ortaya \u00e7\u0131kan bir ekonomik s\u00fcrecin yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuz durumun ad\u0131d\u0131r Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n
\u0130lk olarak 1977 y\u0131l\u0131nda The Economist dergisi taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u00e2l\u00e2 \u00f6yle an\u0131lmaya devam etmektedir. Dergide bu durumun ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli nedenlerinden biri de 1970’li y\u0131llardaki petrol krizinin etkilerinin haf\u0131zalarda taze olmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. 1977 y\u0131l\u0131nda Hollanda’da Kuzey Denizinde ke\u015ffedilen y\u00fcksek gaz rezervinin ekonomi \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131, ba\u015fta olumlu ancak sonradan olumsuz etkilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00fczerine kaleme al\u0131nm\u0131\u015f bir makalenin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bir ba\u015fka deyi\u015fle ad\u0131ndan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere Hollanda ekonomisinde ya\u015fanan olumlu bir ekonomik s\u00fcrecin ard\u0131ndan tecr\u00fcbe edilmi\u015f k\u00f6t\u00fc bir ekonomik periyodun, yani olumsuzlu\u011fun adland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Baz\u0131 yerlerde kaynaklar\u0131n laneti veya bolluk laneti (resourcecurse) olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131, do\u011fal kaynaklara ba\u011fl\u0131 olarak belirli bir sekt\u00f6rdeki geli\u015fmenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gelirden dolay\u0131 para biriminin agresif bir bi\u00e7imde de\u011fer kazanmas\u0131 sonucu bir\u00e7ok alanda ortaya \u00e7\u0131kan negatif ekonomik geli\u015fmeleri ifade eder. Ayr\u0131ca baz\u0131 kaynaklarda, do\u011fal kaynak ke\u015ffinin imalat sanayinde ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 dramatik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f durumu olarak da an\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hollanda’da ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok olumlu pozitif bir ekonomik s\u00fcre\u00e7, bunu takiben ortaya \u00e7\u0131kan ekonomik olumsuzluklar ve bu olumsuz etkilerin yaratt\u0131\u011f\u0131 zararlar\u0131n olmas\u0131; bu durumun bir hastal\u0131k olarak tan\u0131mlanmas\u0131na, bu hastal\u0131\u011f\u0131n ba\u015fka \u00fclkelerde de ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini ortaya koyma noktas\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r. ‘Hastal\u0131k’ olarak tan\u0131mlanan olumsuz ekonomik s\u00fcrecin nedeni, Hollanda’da 1959 y\u0131l\u0131nda Kuzey Denizi’nde b\u00fcy\u00fck do\u011falgaz rezervlerinin ke\u015ffedilmesi ve bunlar\u0131n ekonomik aktiviteyi domine ederek oransal olarak olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck yer etmesindendir. Hollanda’n\u0131n ke\u015ffetti\u011fi do\u011falgaz rezervlerinin ihrac\u0131ndan dolay\u0131 ekonomide b\u00fcy\u00fck gelirler elde etmi\u015f ve \u00fclke ekonomisi \u00e2deta bir bahar d\u00f6nemi ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fal gaz rezervi kaynakl\u0131 gelir art\u0131\u015f\u0131 ile artan d\u00f6viz girdisi sonucunda ulusal para a\u015f\u0131r\u0131 de\u011ferlenmi\u015f, ayn\u0131 zamanda mal ve hizmet fiyatlar\u0131 dengesinde de de\u011fi\u015fimler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Gelir art\u0131\u015f\u0131 t\u00fcketimin yads\u0131namayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131\u015f g\u00f6stermesine neden olmu\u015ftur. T\u00fcketim harcamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131 \u00fcr\u00fcnlere kaym\u0131\u015ft\u0131r. Bunun nedeni do\u011fal gaz rezervlerinde ortaya \u00e7\u0131kan ke\u015fif ve bu sekt\u00f6rdeki y\u00fcksek getiri hem i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc hem de sermayeyi bu<\/p>\n
sekt\u00f6re ve ona ba\u011flant\u0131l\u0131 alanlara kayd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada di\u011fer sekt\u00f6rlerdeki \u00fcretim azalmakta ve hem sermaye hem de emek do\u011fal kaynakla ilgili \u00fcretim yapan yeni alanlara kaymaktad\u0131r. Bu ya\u015fanan bolluk d\u00f6nemindeki t\u00fcketim art\u0131\u015f\u0131, Hollanda ekonomisinin ithalat\u0131n\u0131n dramatik bir bi\u00e7imde artmas\u0131 ile \u00e2deta bir ithalat \u00fclkesi haline gelmesi ve ithalata ba\u011fl\u0131 hale gelmesi sonucunu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130thalat\u0131n artmas\u0131n\u0131n temel nedeni do\u011fal kaynak temelli gelir art\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 d\u00f6viz bollu\u011fu ya\u015fanmas\u0131ndad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te do\u011fal kaynak fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek seyretmesi ve y\u00fcksek gelirler elde edilmesinin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ancak do\u011fal kaynaklar\u0131n fiyatlar\u0131ndaki gerilemeler \u00fclkenin ithalat g\u00fcc\u00fcn\u00fc azaltacak ve di\u011fer \u00fcretimlerde yetersiz oldu\u011fundan o \u00fclke ekonomisi bir s\u00fcre sonra krize girecektir.<\/p>\n
Do\u011fal kaynaklardan elde edilen gelirlerin y\u00fcksek olmas\u0131 ve bu alana olan ilginin artmas\u0131 sadece yurt i\u00e7i yerle\u015fiklerin de\u011fil ayn\u0131 zamanda do\u011frudan yabanc\u0131 sermaye yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n da bu alanlara kaymas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Di\u011fer sekt\u00f6rler ve sanayi \u00fcretimi giderek azal\u0131r ve \u00fclkenin bu alanlardaki rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybetmesi durumu ortaya \u00e7\u0131kar. Yani do\u011fal kaynaklar\u0131n ke\u015ffedilmesi ekonomideki kaynaklar\u0131n sekt\u00f6rel olarak yeniden da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar iken bu da\u011f\u0131l\u0131m etkinsiz bir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur. Hem emek hem de sermayenin do\u011fal kaynakla ilgili alanlara kaymas\u0131 sonucu, imalat sanayi ve di\u011fer sekt\u00f6rlerde maliyetler artacak, etkinsizlik ortaya \u00e7\u0131kacak ve bunlar\u0131n sonucunda bu sekt\u00f6rler rekabet edebilme g\u00fc\u00e7lerini kaybedeceklerdir. Bunun sonucunda toplam \u00fcretimde bir azalma meydana gelmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Nihayetinde do\u011fal kaynaklar\u0131n ke\u015ffi ile ya\u015fanan gelir bollu\u011fu di\u011fer sekt\u00f6rlerin daralmas\u0131 ve ekonomiden d\u0131\u015flanmas\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Bu durumun bir di\u011fer sonucu ise sanayisizle\u015fme olgusudur. Yukar\u0131da da vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131z ne kadar bol olursa olsun onlar\u0131n da bir \u00e7\u0131kar\u0131lma maliyeti vard\u0131r. E\u011fer uluslararas\u0131 piyasalarda bu kaynaklar\u0131n fiyatlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fan\u0131rsa \u00fclkenin elde etti\u011fi gelirler de d\u00fc\u015fecektir. Do\u011fal kaynaklardan elde edilen gelirlerin azalmas\u0131, ithalat yap\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirecek ve do\u011fal kayna\u011f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yalanc\u0131 bahar\u0131n etkisi ile di\u011fer sekt\u00f6rlerin \u00fcretimleri de azalaca\u011f\u0131ndan dramatik bir ekonomik kriz ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n
Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131, bir \u00fclkeyi zenginle\u015ftirecek ve ekonomik a\u00e7\u0131dan olumlu katk\u0131 sa\u011flayabilecek bir geli\u015fmenin do\u011fru y\u00f6netilmedi\u011fi takdirde dezavantaj sa\u011flayan ve ekonomiye zarar veren bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini tan\u0131mlayan bir kavramd\u0131r. Mahfi E\u011filmez: \u201cBu hastal\u0131\u011fa yakalanmaman\u0131n yolu ise bu de\u011fi\u015fimin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde harcamalar\u0131 art\u0131rmay\u0131p fazla gelirleri bir fonda toplamaktan ge\u00e7iyor\u201d diyerek bu sorunun \u00fcstesinden gelinmesi noktas\u0131nda \u00f6nemli bir \u00f6neride bulunmu\u015ftur. Yani ekonominin do\u011fal kaynaklardan sa\u011flanan gelire ba\u011f\u0131ml\u0131 h\u00e2le gelmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Norve\u00e7 bu konuda ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u00fclke \u00f6rne\u011fi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Norve\u00e7, do\u011fal kaynak gelirlerinin artmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 sorununun \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in Petrol Fonu’nu kurmu\u015ftur. Petrol gelirlerinin bu fonda toplanmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f, bu gelirleri daha \u00e7ok yat\u0131r\u0131m ama\u00e7l\u0131 ve \u00f6zellikle d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlara kanalize etmi\u015ftir. Norve\u00e7’in, do\u011fal kaynak gelirlerinin kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in belirledi\u011fi \u00f6nemli politik uygulamalardan biri de bu fonlar\u0131n kamu taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla bu fonlar\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n finansman\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 sayesinde buradan elde edilen faiz geliri ile bu fon daha da b\u00fcy\u00fcyerek sorun yarat\u0131lmas\u0131ndan ziyade sorun \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc bir fon halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulama, cari fazla veren Japonya’n\u0131n bu fazla geliri bor\u00e7 verme uygulamas\u0131 ile benzerlikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ayr\u0131ca Norve\u00e7, do\u011fal kaynak ve onunla ba\u011flant\u0131l\u0131 sekt\u00f6rler d\u0131\u015f\u0131nda sekt\u00f6rlerde y\u00fcksek \u00fccret uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak di\u011fer sekt\u00f6rlerin de zarar g\u00f6rmesini engelleyerek kaynak da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki bozulmay\u0131 \u00f6nleyebilmi\u015ftir.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 olarak literat\u00fcrde yer alan kavram, do\u011fal kaynaklardan elde edilen gelirin artmas\u0131na ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan ekonomik olumsuzluklar olarak ele al\u0131nmakta ise de art\u0131k bir\u00e7ok farkl\u0131 durumdan kaynaklanan d\u00f6viz girdisinin artmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n geneli i\u00e7in de kullan\u0131lmaktad\u0131r. Hatta sekt\u00f6rel baz\u0131 \u00f6rnekler i\u00e7in mesela turizm sekt\u00f6r\u00fcnden elde edilen y\u00fcksek d\u00f6viz girdisinin Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 durumu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte ve bu durum MairoHolzner taraf\u0131ndan Plaj hastal\u0131\u011f\u0131 (BeachDisease) olarak ifade edilmi\u015ftir. Benzer bir durum kredi bollu\u011fu ve sermaye ak\u0131mlar\u0131 ile geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ya\u015fanan s\u0131cak para kaynakl\u0131 yerel paralar\u0131n de\u011ferlenmesi ile de g\u00f6r\u00fclmektedir. Do\u011fal kaynak ve onunla ilgili sekt\u00f6rlerin b\u00fcy\u00fcmesi sonucunda sermayenin yan\u0131nda eme\u011fin de bu sekt\u00f6re kaymas\u0131 sonucu \u00f6zellikle ticareti yap\u0131lamayan mal ve hizmet sekt\u00f6r\u00fcnde fiyatlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 artmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bunlardan en \u00f6nemlilerinden bir tanesi in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. \u00d6zellikle s\u0131cak para veya sermaye ak\u0131mlar\u0131n\u0131n ve kredi bollu\u011funun ya\u015famas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan do\u011fal kaynak zenginli\u011fi ile benzer durumda in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcy\u00fc b\u00fcy\u00fcmekte ve konut fiyatlar\u0131 artarak orada balon olu\u015fabilmektedir. Bunun sonucunda yine farkl\u0131 dinamiklerle olu\u015fan Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 etkileri ekonomik krizlerin tetikleyicisi olabilmektedir.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta, e\u011fer do\u011fal kaynaklar\u0131n ke\u015ffi ve buradan gelecek gelirler do\u011fru politikalar ile y\u00f6netilmez ise ekonomide ya\u015fanacak dalgalanmalar, do\u011fal kaynak gelirlerine ba\u011fl\u0131 olarak seyretme e\u011filimine girecektir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta sevindirici bir geli\u015fme olarak alg\u0131lansa da do\u011fru y\u00f6netilmedi\u011finde bir hastal\u0131k veya lanet olarak an\u0131lacak bir s\u00fcre\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal kaynaklara sahip olmak bir l\u00fctuf iken lanete d\u00f6n\u00fc\u015febilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
Doc .Dr.Can Yard\u0131mc\u0131\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\/\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0AVRUPAPRESS<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130ktisat literat\u00fcr\u00fcnde bir\u00e7ok farkl\u0131, hatta yarat\u0131c\u0131 say\u0131labilecek olgu, olay ve politika tan\u0131mlamas\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz. Baz\u0131 iktisadi olaylar ve politikalar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in ilgin\u00e7 kavramlar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan belki de en bilinenleri; Mahk\u00fbm \u0130kilemi (Prisoner Dilemma), So\u011fuk Hindi Politikas\u0131 (ColdTurkey), Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 (DutchDisease) vb… Bu yaz\u0131da Hollanda Hastal\u0131\u011f\u0131 konusunu ele alaca\u011f\u0131z ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalarda \u00f6nemli bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":35859,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,16,3,17,18,15,19,2,1],"tags":[],"class_list":["post-35855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avrupa","category-belcika","category-dunya","category-ekonomi","category-kultur-sanat","category-spor","category-tanitim","category-turkiye","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n