Emirda\u011f\u2019da ya\u015fayan gayr-i M\u00fcslim Rum ve Ermenilerin Milli M\u00fccadele d\u00f6neminde Yunan i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerinin yan\u0131nda yer almalar\u0131, onlarla birlikte hareket etmeleri ve be\u015finci kol faaliyetlerinde bulunmalar\u0131 baz\u0131 tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 zorunlu hale getirmi\u015fti. Bu tedbirlerden birisi de Emirda\u011f ve civar\u0131nda ya\u015fayan ve eli silah tutabilecek erkek n\u00fcfusun Sevk ve \u0130skan Kanunu kapsam\u0131nda cephe gerisine g\u00f6nderilmesiydi. B\u00f6ylece eli silah tutabilecek Ermeni ve Rum erkekler zorunlu isk\u00e2na tabi tutuldular.(1)
\nBunlar; a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Elaz\u0131\u011f ve Ni\u011fde\u2019ye yerle\u015ftirildiler. Aksaray, Palu, Keskin, Kayseri, Yozgat, Sivas, Diyarbak\u0131r, Ankara, Kastamonu, Ere\u011fli, Ko\u00e7hisar\u2019da isk\u00e2n edilenler de oldu. Gittikleri yerlerde mesleklerini icra edebilen bu ki\u015filer Emirda\u011f\u2019daki e\u015f ve \u00e7ocuklar\u0131yla haberle\u015febildikleri gibi banka ve posta ile para da g\u00f6nderebildiler. E\u015f ve \u00e7ocuklar\u0131 ile kendileri bunun d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131mc\u0131 ve \u00f6tekile\u015ftirici bir muameleye maruz kalmad\u0131lar.
\nEmirda\u011f\u2019daki Rum ve Ermeni n\u00fcfusuyla ilgili istatistiki bilgiler elimizde mevcuttur: 1881-1893\u2019de Emirda\u011f n\u00fcfusu; M\u00fcsl\u00fcmanlar kad\u0131n 11.542-erkek 12.022 , Ermeni kad\u0131n 23-erkek 35, Rum kad\u0131n 3-erkek 6. 1914 y\u0131l\u0131nda Emirda\u011f n\u00fcfusu M\u00fcsl\u00fcman 44.097, Ermeni 123 ,Rum 151\u2019dir.(2)
\nAlt\u0131nta\u015f, Milli M\u00fccadele d\u00f6neminde Emirda\u011f merkezinde 200 Rum, 150 Ermeni ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Refah i\u00e7inde ya\u015fayan Emirda\u011f Ermeni ve Rumlar\u0131 ticarete h\u00e2kimdiler. T\u00fcccar, esnaf, de\u011firmenci, terzi, manifaturac\u0131, zanaat erbab\u0131 insanlard\u0131. Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131n\u0131n her taraf\u0131nda oldu\u011fu gibi Emirda\u011f\u2019da da \u00fcretilen ve yeti\u015ftirilen her \u00fcr\u00fcn Rum ve Ermeni t\u00fcccarlara veya onlar\u0131n ad\u0131na i\u015f yapan yerli insanlara sat\u0131lmak zorundayd\u0131. B\u00f6yle bir durumda tekellle\u015fmeden dolay\u0131 rekabet ortam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00fcr\u00fcnler de\u011ferinin alt\u0131nda al\u0131n\u0131yordu. Hatta devletin ihaleye \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Hanbar\u00e7\u0131n ve Emirda\u011f a\u011fnam (koyun) vergisi Ermeni I\u015f\u0131lyan Efendi ve orta\u011f\u0131 taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f, koyun \u00fcreticisi a\u011f\u0131r vergi y\u00fck\u00fcn\u00fc maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r.(3)
\nBeratl\u0131 t\u00fcccar olan Emirda\u011f Rum ve Ermelerinin \u0130zmir, Bursa, \u0130stanbul, Eski\u015fehir ba\u011flant\u0131lar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in al\u0131nan \u00fcr\u00fcnler y\u00fckl\u00fc fiyatlarda ad\u0131 ge\u00e7en illere sevk edilmi\u015ftir.
\nAncak, Emirda\u011f’da bulunan Rum ve Ermeniler de Yunanl\u0131larla birlikte hareket etmi\u015fler, ellerini kana bulam\u0131\u015flard\u0131.(4)
\nEmirda\u011f\u2019daki Rum ve Ermeniler, halk\u0131n s\u0131rt\u0131ndan zenginliklerine zenginlik katm\u0131\u015flard\u0131r. Huzur ve adalet i\u00e7inde varl\u0131kl\u0131 insanlar olarak ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak, Yunanlar\u0131n \u0130ngiliz k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla bo\u015f hayaller kurarak Bat\u0131 Anadolu\u2019yu i\u015fgal etmesi \u00fczerine Rum ve Ermeniler de onlar\u0131n yan\u0131nda yer alarak T\u00fcrk devletine ihanet etmi\u015flerdir. T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2l Harbi y\u0131llar\u0131nda cephe hatt\u0131nda bulunan H\u0131ristiyan vatanda\u015flar\u0131n zaman zaman d\u00fc\u015fman propagandas\u0131na alet olmalar\u0131 ihtiyati bir tedbir al\u0131nmas\u0131n\u0131 zaruri hale getirmi\u015ftir. \u0130htiyati tedbir d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareketle Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131, bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Yunan propagandas\u0131ndan uzak olan b\u00f6lgelere mecburi ikamete tabi tutmu\u015ftur. Mecburi ikamete tabi tutulduklar\u0131 b\u00f6lgelerde i\u015f g\u00fc\u00e7 tutan bu ki\u015filer aileleri ile de serbest\u00e7e haberle\u015fmi\u015fler, para g\u00f6ndermi\u015fler, onlardan gelen para vs.’yi de muntazam olarak alabilmi\u015flerdir. Sava\u015f\u0131n a\u011f\u0131r \u015fartlar\u0131na ra\u011fmen, insani boyutu dikkate alan Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 bu tedbiri alarak hem H\u0131ristiyan vatanda\u015flar\u0131n d\u00fc\u015fman propaganda ve etkisinden kurtarm\u0131\u015f, hem de T\u00fcrk ordusuna kar\u015f\u0131 arkadan gelebilecek olan muhtemel sald\u0131r\u0131lar\u0131 yani be\u015finci kol faaliyetlerini \u00f6nlemi\u015ftir.
\nAziziye m\u0131nt\u0131kas\u0131ndaki askeri makamlardan Garp Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilen raporda, ordu gerisine g\u00f6nderilen H\u0131ristiyan erkeklerin yerlerine sa\u011fl\u0131k ve selametle vard\u0131klar\u0131na dair yazd\u0131klar\u0131 mektuplarla geride kalan ailelerin refah i\u00e7inde olduklar\u0131 ve her ay erkeklerine para g\u00f6nderdiklerine dair Ziraat Bankas\u0131 ve Postahane kay\u0131tlar\u0131 ele ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.
\nElaz\u0131\u011f\u2019dan Emirda\u011f\u2019a g\u00f6nderilen bir mektup \u00f6rne\u011fi:
\nAziziye’de Sivrihisarl\u0131 Boyac\u0131 Ni\u015fan Ankaral\u0131yan Hanesine,
\nSevgili Hem\u015firem Dirunsa,
\nSelam edip, hat\u0131rlann\u0131z\u0131 sual ederek, s\u0131hhatte olman\u0131z\u0131 Cenab-\u0131 Hak’tan arzu ile niyaz ederim. Bizleri sorarsan\u0131z hamd olsun iyi ve rahat olarak vakit ge\u00e7irmekteyiz. 18 Nisan 1338 tarihli mektubunuzu ald\u0131m, \u00e7ok memnun ve mesrur oldum. Kay\u0131n biraderim Pozant dahi yan\u0131mda olup \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Onun i\u00e7in merak etmeyiniz. Zira rahat\u0131 \u00e7ok iyidir. \u0130n\u015faallah sizin rahat\u0131n\u0131z iyidir, bize bildiriniz. E\u011fer zahireye gerek olursa, Suf\u0131 Mehmet Efendi’ye ve Kalayc\u0131 Cemil Usta’ya s\u00f6yleyip isteyiniz. Her ne kadar zahmet ise de, onlara dahi vermelerini rica ederim. C\u00fcmlenize selamlar ederim.
\nZevciniz Ni\u015fan Ankaral\u0131yan
\nElaziz’den, 1 Mart 1338\/1922 (5)
\nYunan kuvvetlerinin i\u015fgal sahas\u0131nda \u00f6nemli miktarda gayrim\u00fcslim n\u00fcfus bulunmaktayd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 ba\u015flarken direni\u015f kuvvetlerinin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki en \u00f6nemli meselelerden birisi de Anadolu genelinde ya\u015fayan ve i\u015fgalcilerle i\u015fbirli\u011fi e\u011filiminde olan az\u0131nl\u0131klar\u0131n durumuydu. Ermeniler ve Rumlar ba\u015fta olmak \u00fczere s\u00f6z konusu az\u0131nl\u0131klar d\u0131\u015far\u0131dan sa\u011flad\u0131klar\u0131 deste\u011fin de katk\u0131s\u0131yla \u00e7e\u015fitli silahl\u0131 \u00f6rg\u00fctler kurarak i\u015fgalleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir \u00e7aba i\u00e7erisinde olmu\u015flard\u0131r. \u0130\u015fgalcilerle koordineli faaliyet g\u00f6steren bu \u00e7eteler sadece milli kuvvetlerin m\u00fccadele g\u00fcc\u00fcn\u00fc olumsuz etkilemiyor, ayn\u0131 zamanda sivil halk\u0131n da can ve mal g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye sokuyordu. Gemlik\u201ften B\u00fcy\u00fck Menderes hatt\u0131na kadar olduk\u00e7a geni\u015f bir alana konumlanm\u0131\u015f olan bu \u00e7eteler, T\u00fcrk kuvvetlerini g\u00f6zetleme ve istihbarat konular\u0131nda Yunan kuvvetlerine yard\u0131mc\u0131 olmaktan ba\u015fka, bask\u0131 kurarak i\u015fgal b\u00f6lgelerindeki T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n ayaklanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek ve her hangi bir Yunan geri \u00e7ekilmesinde bulunduklar\u0131 b\u00f6lgeleri tahrip etmek gibi g\u00f6revler de \u00fcslenmi\u015flerdi.
\nAnadolu\u201fda az\u0131nl\u0131klar sava\u015f ortam\u0131nda ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn ihanet ve olumsuzluklara ra\u011fmen hi\u00e7bir zaman top yek\u00fbn bir potansiyel tehlike unsuru olarak nitelendirilmemi\u015f, s\u00fcrekli bireysel tutum ve davran\u0131\u015flara g\u00f6re se\u00e7icilik \u00f6n planda tutulmu\u015f ve buna g\u00f6re d\u00fczenleme ve uygulamalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim M. Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaay\u0131 Hukuk Heyet-i Temsiliyesi ad\u0131na Yirminci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi 16-17\/3\/1920 tarihli genelgeyle \u00fclke genelinde ya\u015fayan H\u0131ristiyan ahaliden yurdun \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 eylemleri g\u00f6r\u00fclenler ve \u00fclkenin dirlik ve d\u00fczenini bozanlar i\u00e7in din ve milliyetine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n yasa h\u00fck\u00fcmlerinin ve \u015fiddetli bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131, yerel h\u00fck\u00fcmetlere itaatte kusur etmeyenlere ise sevgi ve merhamet ile i\u015flem yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemekteydi.
\nDi\u011fer taraftan az\u0131nl\u0131klar\u0131n s\u00f6z konusu faaliyetleri kar\u015f\u0131s\u0131nda Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 \u0130stihbarat \u015fubesi kapsam\u0131nda ihtiyati bir tedbir olarak T\u00fcrk ordusunun denetimi alt\u0131ndaki b\u00f6lgelerde eli silah tutabilecek bir k\u0131s\u0131m az\u0131nl\u0131k mensubu erkek n\u00fcfus cephe gerisine g\u00f6nderilmi\u015f ve belirlenen yerlerde mecburi ikamete t\u00e2bi tutulmu\u015ftur. S\u00f6z konusu d\u00f6nemde az\u0131nl\u0131klar i\u00e7in mecburi ikamet uygulamas\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerden birisi de Afyonkarahisar\u2019\u0131n bir kazas\u0131 olan Emirda\u011f (Aziziye)d\u0131r. Az\u0131nl\u0131k unsurlar zorunlu ikamet uygulamas\u0131nda herhangi bir s\u0131k\u0131nt\u0131ya maruz b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r. Aziziye\u201fde ikamet eden bir k\u0131s\u0131m Ermeni ve Rum\u2019un aileleriyle olan yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda ge\u00e7en bilgiler de zorunlu ikamet uygulamas\u0131n\u0131n olduk\u00e7a titiz bir \u015fekilde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.(6)
\nYunanl\u0131lar Afyonkarahisar\u2019dan ka\u00e7arken Ermenilere \u201c\u015fehri terkediniz, Balmahmut\u2019a kadar gidiniz\u201d diyerek Ermeni halk\u0131ndan bir ki\u015fi bile b\u0131rakmadan beraberlerinde al\u0131p g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.(7)<\/p>\n
(1) Prof.Dr. Ahmet ALTINTA\u015e, Milli M\u00fccadele\u2019de Afyonkarahisar (1919-1922), Afyonkarahisar Valili\u011fi Yay\u0131nlar\u0131 2011, s. 92.
\n(2) Zelkif POLAT Tanzimat\u2019tan Cumhuriyet\u2019e Afyonkarahisar\u2019da Ermeniler (1839-1923) Doktora Tezi , Ekim 2011, Afyonkarahisar, s.38-40
\n(3) Zelkif Polat, a.g.e, s. 52.
\n(4) Prof. Dr. Ahmet ALTINTA\u015e, Kuvva-y\u0131 Milliye’nin Emirda\u011f\u2019daki Faaliyetleri, Milli M\u00fccadele\u2019de Emirda\u011f, Haz. Ahmet Urfal\u0131, Eski\u015fehir 2017, s.174
\n(5) Dr. Zekeriya T\u00fcrkmen Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 Y\u0131llar\u0131nda Cephe Gerisine G\u00f6nderilen Gayr-\u0131 M\u00fcslim Vatanda\u015flar\u0131n Aileleriyle Haberle\u015fmeleri, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fcd Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma ve E\u011fitim Merkezi.
\n(6) Zelkif POLAT, a.g.e. .s. 262-267.
\n(7) Afyonkarahisar Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131 Yunan Mezalimine Ait 16 Te\u015frin-i Evvel 1338\/16 Ekim 1922 Tarihli Raporu<\/p>\n
<\/p>\n
Ahmet Urfali\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \/\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0AVRUPAPRESS<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Emirda\u011f\u2019da ya\u015fayan gayr-i M\u00fcslim Rum ve Ermenilerin Milli M\u00fccadele d\u00f6neminde Yunan i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerinin yan\u0131nda yer almalar\u0131, onlarla birlikte hareket etmeleri ve be\u015finci kol faaliyetlerinde bulunmalar\u0131 baz\u0131 tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 zorunlu hale getirmi\u015fti. Bu tedbirlerden birisi de Emirda\u011f ve civar\u0131nda ya\u015fayan ve eli silah tutabilecek erkek n\u00fcfusun Sevk ve \u0130skan Kanunu kapsam\u0131nda cephe gerisine g\u00f6nderilmesiydi. B\u00f6ylece eli […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":34480,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,16,3,17,18,15,19,2,1],"tags":[],"class_list":["post-34503","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avrupa","category-belcika","category-dunya","category-ekonomi","category-kultur-sanat","category-spor","category-tanitim","category-turkiye","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n