G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu, anayasal (Anayasa m.56) bir kamu hizmetidir. 1 Hizmetin sunumu, farkl\u0131 disiplinlerden \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bir araya gelmelerine, daha da \u00f6nemlisi bir arada uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fabilmelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hizmet sunumunun ger\u00e7ekle\u015fmesi, sistemin sadece vitrinini g\u00f6sterir. Asl\u0131nda sistemin arka plan\u0131, bu kadar\u0131yla ifade edilemeyecek kadar karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr bu nedenle, ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n genellikle, bir\u00e7ok nedeni bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hizmetin sunumu, ba\u015fta y\u00fcr\u00fctme (idare) olmak \u00fczere, yasama ve yarg\u0131 kuvvetlerinin de bu konudaki sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu hizmetin, olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi sunulmas\u0131nda, hasta ve yak\u0131nlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, herkesin yerine getirmesi gereken \u00f6devleri vard\u0131r. Gerekmedik\u00e7e acil servis \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 me\u015fgul etmeme, hasta ziyaret kurallar\u0131na uyma, 112 ambulans\u0131na yol verme \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu, dinamik bir s\u00fcre\u00e7tir. S\u00fcrekli olarak planlamay\u0131, uygulamay\u0131, de\u011ferlendirmeyi ve ani de\u011fi\u015fimlere kar\u015f\u0131 uygun eylemi ortaya koymay\u0131 gerektirir. S\u00fcre\u00e7teki aksama, telafisi g\u00fc\u00e7 sorunlara ve bu nedenle meydana gelen zararlara yol a\u00e7abilir. Genelde sistemdeki sorunlar, \u00f6n safta bulunan sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ile hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmektedir zira hasta, \u00f6zellikle de acil durumlarda m\u00fcdahalenin en k\u0131sa s\u00fcrede yap\u0131lmas\u0131 beklentisi i\u00e7erisindedir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin \u00e7o\u011funlukla acil servislerde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. 2 Acil olmasa bile her hasta temelde, kendisine en k\u0131sa s\u00fcrede ve en uygun \u015fekilde m\u00fcdahalede bulunulmas\u0131n\u0131 bekler. Beklentisi kar\u015f\u0131lanmay\u0131nca da hakaretten \u00f6ld\u00fcrmeye varan, farkl\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 tutum ve davran\u0131\u015flar sergileyebilir. Sorunun sebebi ne olursa olsun hasta, o anda muhatap buldu\u011fu sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na\/ \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na stresini yans\u0131t\u0131r. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumunun ger\u00e7ekle\u015fmesine katk\u0131 sa\u011flayan herkestir. 3<\/p>\n
Hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n, hukuka ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde sa\u011fl\u0131k raporu d\u00fczenlenmesini talep etmek, hekiminin uygun g\u00f6rmedi\u011fi bir ilac\u0131 yazmas\u0131 konusunda \u0131srarc\u0131 olmak gibi haks\u0131z beklentileri de olabilmektedir. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n da g\u00f6revini yerine getirirken ihmali davran\u0131\u015fta bulunmak, mesleki yeterlili\u011finin olmamas\u0131 veya \u00f6zensiz davranmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilir. Bu nedenler de \u015fiddet i\u00e7eren tutum ve davran\u0131\u015flara zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r ancak sebebi ne olursa olsun hi\u00e7 kimse, bir ba\u015fkas\u0131na hukuka ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde zarar verme hakk\u0131na sahip de\u011fildir. Zarar vermek hak olmad\u0131\u011f\u0131 gibi hi\u00e7 kimse, zarara u\u011framay\u0131 da hak etmez.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131 acil olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken bir kamu sorunudur zira hizmet, kamu hizmetidir. \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi \u0130daresinin verilerine g\u00f6re y\u0131lda, 25.000\u2019den fazla meydana gelen \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n, yakla\u015f\u0131k olarak %75\u2019i sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 4 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, evrensel bir sorundur. 253 ara\u015ft\u0131rman\u0131n dahil oldu\u011fu, 331.544 ki\u015fi \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir meta – analiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun (%61,9) i\u015f yerinde \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131, \u015fiddetin hem\u015fire ve doktorlar aras\u0131nda daha fazla ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, acil, psikiyatri servislerinde ve Asya, Kuzey<\/p>\n
Amerika \u00fclkelerinde daha fazla g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tespit edilmi\u015ftir. 5 \u015eiddet, farkl\u0131 \u015fekillerde meydana gelebilir \u00f6rne\u011fin, hasta yak\u0131n\u0131n hiddetle \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n ismini tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da tehdit i\u00e7eren bir \u015fiddet eylemidir. \u015eiddetin hangi t\u00fcr\u00fc olursa olsun, bildirimi mutlaka yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sorunun tespit edilebilmesi ve gerekli g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin al\u0131nabilmesi i\u00e7in bildirim \u015fartt\u0131r. 6<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmetinin do\u011fas\u0131 gere\u011fi kriz anlar\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyebilir \u00f6nemli olan, kriz an\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n adeta seferber olarak krizle ba\u015f edilebilmeleri ve krizin en az zararla atlat\u0131labilmesidir. Ya\u015fanan bir \u00f6rnek hem\u015fire, hasta odas\u0131na be\u015f dakika s\u00fcrecek bir g\u00f6revi i\u00e7in girer ancak hastada ani geli\u015fen olumsuz bir durum (hastan\u0131n t\u0131bbi durumunun \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyecek bir sebeple a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131) nedeniyle, ilgili servisin ekibi ve hastan\u0131n hem\u015firesi \u00fc\u00e7 saat boyunca hastaya m\u00fcdahalede bulunmak durumunda kalabilirler. Sa\u011fl\u0131k hizmetinde umulmad\u0131k bir zamanda, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyecek pek \u00e7ok beklenmedik durum\/ olay s\u00f6z konusu olabilmektedir dolay\u0131s\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n da yo\u011fun stres ya\u015famalar\u0131na neden olur. Asl\u0131nda hizmetin do\u011fas\u0131 gere\u011fi, ola\u011fan durumlarda da \u00e7al\u0131\u015fanlar yo\u011fun strese maruz kalmaktad\u0131rlar. Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu mekanlar\u0131 \u00f6zellikle de hastaneler, ac\u0131, \u00f6l\u00fcm korkusu, \u00e7aresizlik, panik gibi duygular\u0131n yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, gergin alanlard\u0131r. S\u00f6z konusu nitelikler de \u015fiddete zemin haz\u0131rlar.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumunun gere\u011fi gibi yerine getirilebilmesi ve \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in uzun vadeli (birincil), orta vadeli (ikincil) ve k\u0131sa vadeli (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl) \u00f6nlemler acilen al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlara y\u00f6nelik \u015fiddetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda olas\u0131, potansiyel ve mevcut sorunlar\u0131 ve bu sorunlara ili\u015fkin \u00f6nerileri, kanaatimizce \u00f6nceliklerine g\u00f6re a\u015fa\u011f\u0131da ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
I. \u0130LET\u0130\u015e\u0130M SORUNU<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ekip i\u00e7i, hastanenin di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerindeki ekiplerle, ba\u015fka hastanelerdeki \u00e7al\u0131\u015fanlarla ve hasta\/ hasta yak\u0131nlar\u0131yla s\u00fcrekli ileti\u015fim halindedirler. \u0130leti\u015fim olmadan hizmetin sunulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ileti\u015fim ise, meydana gelebilecek t\u0131bbi hatalar\u0131 ve \u015fiddeti \u00f6nlemede kanaatimizce, ba\u015frol\u00fc oynamaktad\u0131r.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n hasta ve hasta yak\u0131n\u0131yla olan ileti\u015fimi, ayr\u0131ca bir yeterlilik ve beceri gerektirir. Empatik bir yakla\u015f\u0131m sergilenebilmesi i\u00e7in fark\u0131ndal\u0131k olmal\u0131d\u0131r. Hizmet i\u00e7i ve kurum i\u00e7i e\u011fitimlerle s\u00f6z konusu fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturulur ancak bu yeterli de\u011fildir. \u0130lgili ekibin y\u00f6neticisi taraf\u0131ndan, al\u0131nan e\u011fitimin sahaya yans\u0131mas\u0131 takip edilmelidir. Ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda meydana gelen \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu (%62,8) tart\u0131\u015fma ve haks\u0131z davran\u0131\u015flar olu\u015fturmaktad\u0131r. 7 Hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla konu de\u011ferlendirildi\u011finde, personelin kaba davranmas\u0131 ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rmada \u00e7o\u011funlu\u011fun (%60,3) belirtti\u011fi sebep idi. 8<\/p>\n
\u0130leti\u015fimde, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n bilhassa t\u0131bbi hizmetlerde ortak dili kullanmas\u0131 \u00f6nem arz etmektedir. Hastan\u0131n her hangi bir talebi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 tercih etmeleri, \u00f6zellikle de \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmada isteksiz olu\u015fu, ger\u00e7ekle\u015ftirilen herhangi bir mesleki uygulaman\u0131n \u00e7al\u0131\u015fanlar taraf\u0131ndan farkl\u0131 \u015fekillerde yap\u0131lmas\u0131 hasta ve yak\u0131nlar\u0131nda \u00e7eli\u015fkiye yol a\u00e7arak, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 k\u0131yaslay\u0131p tepkili davranmaya itebilecektir.<\/p>\n
<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
Bu a\u015famada, ortada \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 gereken herhangi bir sorun bulunmamaktad\u0131r. Ama\u00e7, olas\u0131 sorunun meydana gelmesine engel olmakt\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda\/ kurulu\u015flar\u0131nda bulunan t\u00fcm personel, hizmetin verildi\u011fi her alanda, mesleki deneyimleri olsun ya da olmas\u0131n, hasta ve yak\u0131nlar\u0131yla ileti\u015fim konusunda, sa\u011fl\u0131k hizmeti alan\u0131na \u00f6zg\u00fc birikimleri olan e\u011fitim gruplar\u0131ndan teferruatl\u0131, yeterli s\u00fcrede, interaktif e\u011fitim y\u00f6ntemleri ile desteklenmi\u015f e\u011fitim sunumlar\u0131 almal\u0131d\u0131rlar. Her birimin y\u00f6neticisi, ekibini bu konuda sahada takip etmeli, gerekti\u011finde geri bildirimde bulunmal\u0131, uygun davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi hedeflenmeli ve sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Hizmet i\u00e7i e\u011fitimlere her y\u0131l, hasta ve yak\u0131nlar\u0131yla ileti\u015fim konusu dahil edilerek konu g\u00fcncellenmeli, ak\u0131lda kal\u0131c\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u011fitimde, \u00f6zellikle kurum i\u00e7i ya\u015fanm\u0131\u015f \u00f6rnekler anonimle\u015ftirilerek ve dolayl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fanlarla payla\u015f\u0131lmal\u0131, drama gibi farkl\u0131 e\u011fitim y\u00f6ntemlerinden de faydalan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Hastane i\u00e7i, her ekibin dahil oldu\u011fu poster, slogan gibi hasta ve yak\u0131nlar\u0131yla ileti\u015fim konusunda g\u00f6rseller olu\u015fturulmal\u0131, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n dikkatini \u00e7ekecek, yemekhane giri\u015fi, ila\u00e7 haz\u0131rlama odas\u0131 vs. gibi \u00e7al\u0131\u015fana \u00f6zg\u00fc alanlarda sergilenmelidir. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 motive etmek, yarat\u0131c\u0131 \u00fcr\u00fcnler ortaya konulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, en iyi ilk \u00fc\u00e7 performansa \u00f6d\u00fcl verilebilir. Hastanenin\/ kurumun t\u00fcm personeli, sorun ya\u015fanabilecek durumlar\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilecek yeterlili\u011fe sahip olmal\u0131, soruna ili\u015fkin bir emare fark etti\u011fi anda, en az\u0131ndan ilgilileri haberdar etme bilincinde olmal\u0131d\u0131r. Sorunun ya\u015fanmas\u0131n\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 zarar\u0131n meydana gelmesini \u00f6nlemi\u015f olurlar.<\/p>\n
\u00b7 Ekibin her bir \u00fcyesi, her sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne dahil edilmeli, ekip\u00e7e al\u0131nan kararlar derhal uygulamaya ge\u00e7ilmeli ve uygulamada herkes, gerekti\u011finde ekip arkada\u015f\u0131na destek olabilmelidir bu, ekip olman\u0131n bir gere\u011fidir. \u00d6zellikle acil servis, yo\u011fun bak\u0131m gibi kritik alanlarda, ekip bilinci daha fazla \u00f6n plana \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
\u00b7 Hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131nda \u00e7eli\u015fki yaratmamak ve ekip alg\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in, ileti\u015fimde ve uygulamada ortak dil kullan\u0131lmal\u0131, bunun i\u00e7in \u00f6ncesinde hizmet i\u00e7i e\u011fitimler ile planlanmal\u0131 ve kararla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rnek: Farkl\u0131 uygulama se\u00e7eneklerinin bulundu\u011fu ila\u00e7 uygulamalar\u0131nda, bir standard\u0131n olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Ekip i\u00e7i ayl\u0131k toplant\u0131larda, sorunlar g\u00fcndeme getirilmeli, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in birlikte kararlar al\u0131nmal\u0131 ve toplant\u0131ya kat\u0131lamayan \u00fcyelere derhal ula\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. H\u0131zl\u0131 eyleme ge\u00e7mek \u00f6nemlidir zira bu arada sorun, tekrar ya\u015fanabilir ve zarar meydana gelebilir. Ekipler sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmede kararl\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 Ekip i\u00e7i ve ekipler aras\u0131 ileti\u015fimin de sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 \u00f6zellikle, t\u0131bbi hatalar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir dolay\u0131s\u0131yla hasta ve yak\u0131nlar\u0131yla olan ileti\u015fime de yans\u0131r meydana gelen hata, hasta ile sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 aras\u0131ndaki en \u00f6nemli ba\u011f olan g\u00fcveni zedelenir. Ekipler aras\u0131 ileti\u015fimle ilgili de gerekti\u011finde bir standart olu\u015fturulmal\u0131 ve uygulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin hasta teslimleri, eksiksiz, belirli bir y\u00f6ntemle ve titizlikle yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131yla ileti\u015fimde, uygun ileti\u015fim tekniklerini kullanmak \u015fartt\u0131r; yumu\u015fak bir ses tonu, ileti\u015fim s\u0131ras\u0131nda dozunda g\u00f6z temas\u0131 kurmak, emir kipi kullanmamak, hastay\u0131\/ hasta yak\u0131n\u0131n\u0131 dinledi\u011fini hissettirmek, \u00f6nyarg\u0131l\u0131 olmamak, empati kurmak, uygun (olumlu) ifadeleri se\u00e7mek, ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc olmak, mahremiyetine sayg\u0131 g\u00f6stermek vs. gerekir. \u00d6rnekleri art\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Organizasyon gibi, hasta ve \u00e7al\u0131\u015fana ba\u011fl\u0131 olmayan nedenlerle sa\u011fl\u0131kl\u0131 ileti\u015fim kurmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse (\u00f6rne\u011fin, zaman fakt\u00f6r\u00fc) sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, sakinli\u011fini korumal\u0131, hizmetin aksamamas\u0131 i\u00e7in hasta haklar\u0131 birimi\/ hasta ili\u015fkileri sorumlusundan destek almal\u0131d\u0131r. Hasta ve yak\u0131n\u0131na da bu<\/p>\n
konuda bilgi vermeli, g\u00f6revini icraya devam etmelidir. En uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm yolunu hasta haklar\u0131 birimi \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 tespit etmeli ve hastaya destek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
Bu a\u015famada sorun mevcuttur ancak zarar, hen\u00fcz meydana gelmemi\u015ftir.<\/p>\n
\u00b7 Sorunu fark eden ekibin her \u00fcyesi, an\u0131nda y\u00f6neticisi ile payla\u015fmal\u0131, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in ekip seferber olmal\u0131d\u0131r. Sorunlar ayr\u0131ca, hasta ili\u015fkileri sorumlusu\/ hasta haklar\u0131 birimi sorumlusu, hastane kalite iyile\u015ftirme ve geli\u015ftirme birimi uzman\u0131 ile de payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sorunun tekrar ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in hastane genelinde eyleme ge\u00e7ilmesinde, ilgili ki\u015filerin de bilgilendirilmesi gerekir.<\/p>\n
\u00b7 Sorun kabul edilmeli, asla g\u00f6rmezden gelinmemelidir.<\/p>\n
\u00b7 Sorun \u00fczerine ekip i\u00e7i tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, analiz edilmeli, \u00fcyelerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Sorunun ya\u015fanmas\u0131nda ilgili \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n bir kusuru varsa, \u00e7al\u0131\u015fana bireysel olarak \u00f6zet \u015feklinde e\u011fitim tekrar\u0131 yap\u0131labilir veya soruna ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rma yap\u0131p hizmet i\u00e7i e\u011fitimde ekip arkada\u015flar\u0131yla payla\u015fmas\u0131, y\u00f6neticisi taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fandan istenebilir.<\/p>\n
\u00b7 Sorunlar raporlanmal\u0131, anonimle\u015ftirilerek e\u011fitimlerde dolayl\u0131 olarak sorunlara dikkat \u00e7ekilmelidir. Do\u011frudan ifade edilmesi sorunu ya\u015fayan \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 rencide edebilir.<\/p>\n
\u00b7 Sorun fark edildi\u011fi anda ilgili ekip taraf\u0131ndan, \u015fiddetin meydana gelmemesi i\u00e7in daha \u00f6nce e\u011fitimlerle kazan\u0131lan, gerilimi azaltma teknikleri uygulanabilir, uygulanmal\u0131d\u0131r. 9<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl \u00d6nlemler<\/p>\n
Bu a\u015famada, sorun ve soruna ba\u011fl\u0131 olarak zarar meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00b7 Ekip lideri an\u0131nda haberdar edilmeli \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde, ekip liderini a\u015fan bir durum s\u00f6z konusu ise bir \u00fcst y\u00f6netici veya hastane sorumlusu \u00e7\u00f6z\u00fcme dahil olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sorunu ya\u015fayan ve soruna dahil olan hasta, hasta yak\u0131n\u0131, ilgili \u00e7al\u0131\u015fan\/ \u00e7al\u0131\u015fanlar, herkesle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeli, sorunun ve bu nedenle meydana gelen zarar\u0131n sebepleri do\u011fru tespit edilmelidir. Bazen, basit bir ileti\u015fim eksikli\u011fi\/ hatas\u0131, sorunun ya\u015fanmas\u0131na ve bunun sonucunda zarar\u0131n meydana gelmesine neden olabilmektedir.<\/p>\n
\u00b7 Meydana gelen zarar nedeniyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylemler (geri bildirimler, kar\u015f\u0131lanan zararlar, al\u0131nan \u00f6nlemler) \u00f6zet olarak, hasta ve hasta yak\u0131n\u0131na iletilmelidir. Soruna ba\u011fl\u0131 olarak meydana gelen zarar\u0131n giderildi\u011fi ve sorunun tekrar ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in gereken \u00f6nlemlerin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 mesaj\u0131 iletilmi\u015f olunur.<\/p>\n
\u00b7 Ya\u015fanan durumun varsa sorumlular\u0131na kusurlar\u0131 oran\u0131nda idari yapt\u0131r\u0131m, \u00f6zel sa\u011fl\u0131k kurumu\/ kurulu\u015flar\u0131nda ise (aralar\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmeye ba\u011fl\u0131 olarak) disiplin yapt\u0131r\u0131m\u0131 uygulanabilir. Kula\u011fa hi\u00e7 ho\u015f gelmese de sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n motivasyonunu d\u00fc\u015f\u00fcrecek bir tepki olsa da son \u00e7are olarak ba\u015fvurulmas\u0131 gereken bir \u00f6nlem \u00e7e\u015fididir zira \u00e7al\u0131\u015fan, al\u0131nan t\u00fcm \u00f6nlemlere, uyar\u0131lara ra\u011fmen \u0131srarla kural d\u0131\u015f\u0131 bir davran\u0131\u015f sergilemi\u015f ve sonucunda zarar meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00b7 Hastan\u0131n veya hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kusuru ile zarar meydana gelmi\u015f ve \u015fartlar da olu\u015fmu\u015f ise gereken hukuki yapt\u0131r\u0131m i\u00e7in bildirimi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Buna ili\u015fkin idari bir yapt\u0131m mevcut ise o da uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Ortada su\u00e7 unsuru varsa sorumlusuna, ceza hukukundan do\u011fan sorumluluk ve buna ili\u015fkin yapt\u0131r\u0131m uygulama alan\u0131 bulur. Yapt\u0131r\u0131mlar son \u00e7are olmal\u0131 ancak gerekti\u011finde uygulanmazsa; zarara u\u011frayan, hakk\u0131n\u0131 kendi eliyle elde etme (\u015fiddet) yoluna girecektir zarar veren ise, ayn\u0131 duruma maruz kald\u0131\u011f\u0131nda ayn\u0131 tepkiyi vermeye devam edecektir ayr\u0131ca s\u00f6z konusu durumlar toplum i\u00e7in de \u00f6rnek te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
II. SA\u011eLIK \u00c7ALI\u015eANLARININ N\u0130TEL\u0130KLER\u0130<\/p>\n
Mesleki yeterlilik, \u00f6zellikle de temel bir kamu hizmeti olan sa\u011fl\u0131k hizmetinde \u00e7ok \u00f6nemlidir zira toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur. Gere\u011fi gibi yerine getirilmeyen sa\u011fl\u0131k hizmetinin, telafisi zor\/ m\u00fcmk\u00fcn olmayan sonu\u00e7lar\u0131 olabilir. Meydana gelen \u015fiddet olaylar\u0131, bu sonu\u00e7lardan \u00f6nemli birisidir.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n mesleki yeterliliklerinin yan\u0131nda, hasta psikolojisi, hasta ile ileti\u015fim, stresle ba\u015f etme y\u00f6ntemleri, ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi hizmete \u00f6zg\u00fc konularda da yeterli bilgi sahibi olmal\u0131 ve bilgilerini alan\u0131na yans\u0131tmal\u0131d\u0131r. \u015eiddet olaylar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi konusunda al\u0131nan profesyonel e\u011fitimin, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet insidans\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131, 10 g\u00f6revine yeni ba\u015flayan ve konuya ili\u015fkin her hangi bir e\u011fitim almayan sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n da yaralanma riski alt\u0131nda bulundu\u011fu bildirilmi\u015ftir. 11 Su\u00e7 olaylar\u0131na ili\u015fkin, Sentinel Event Database\u2019 den elde edilen veriler, en s\u0131k tespit edilen d\u00f6rt neden aras\u0131nda personelin denetiminde ve yeterlilik de\u011ferlendirmesinde yap\u0131lan hatalar\u0131n, nitelikli ve memnun personel seviyesindeki eksikliklerin ve dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olan, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00f6nemsemeyen personelin de dahil oldu\u011fu insan fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. 12<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n mesleklerini icra edebilmeleri i\u00e7in, yeterli mesleki bilgi ve beceriye sahip olmalar\u0131 ve bunu, hizmet sunumu s\u0131ras\u0131nda hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131na yans\u0131tabilmeleri \u015fiddeti \u00f6nlemede \u00e7ok etkilidir. Hastan\u0131n eksik bilgilendirilmesi, mesleki uygulama s\u0131ras\u0131nda hata\/ hatalar yap\u0131lmas\u0131 \u00f6zellikle de hastan\u0131n bu nedenle zarar g\u00f6rmesi, t\u0131bbi durumu nedeniyle zaten gerilmi\u015f olan hastan\u0131n duruma, normalin d\u0131\u015f\u0131nda tepki vermesine yol a\u00e7acakt\u0131r. Yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re hasta ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n yeterince bilgilendirilmemesi, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet olaylar\u0131nda ikinci s\u0131rada yer almaktad\u0131r. 13 Bilgilendirmenin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 di\u011fer bir deyi\u015fle hastan\u0131n, ilgili uygulamada ne bilmesi gerekti\u011fini yine, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 belirler bunun i\u00e7in ise yeterli mesleki bilgiye sahip olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Her sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 sorumlulu\u011funun bilincinde olmal\u0131, g\u00f6revini gere\u011fi gibi yerine getirmedi\u011finde ya\u015fanabilecek ve kendi ya\u015fayabilece\u011fi sorunlardan, sonu\u00e7lardan haberdar olmal\u0131d\u0131r. Yasal sorumluluklar\u0131n\u0131 (ceza hukukundan do\u011fan sorumluluk, idare hukukundan do\u011fan sorumluluk ve hukuki sorumluluk) bilmelidir. Hastalar i\u00e7in hak olan, sa\u011fl\u0131k kurum\/ kurulu\u015flar\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in ise y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olan, hasta haklar\u0131 konusunda bilgi sahibi olmal\u0131d\u0131r. Bilgi edinme hakk\u0131, planlanan tedaviyi reddetme hakk\u0131, mahremiyetine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi hakk\u0131, \u015fikayet etme hakk\u0131, ya\u015fam sonu bak\u0131m hakk\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n kimli\u011fini bilme hakk\u0131 hastan\u0131n haklar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Her \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6reve ilk ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, tecr\u00fcbesi ne olursa olsun gerekli e\u011fitimleri almadan sahaya \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r, bilgi, beceri ve yetkinlikleri de\u011ferlendirilerek uygun \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na y\u00f6nlendirilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Mesleki tecr\u00fcbesi ne olursa olsun, g\u00f6reve yeni ba\u015flayan bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, belirli bir s\u00fcre g\u00f6zlemci, belirli bir s\u00fcre de k\u0131demli bir hem\u015fireyle birlikte uygulay\u0131c\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Mesleki tecr\u00fcbesi olsa da do\u011fru bildi\u011fi yanl\u0131\u015flar olabilir ayr\u0131ca ortam fark\u0131 oldu\u011fu gibi her \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131n\u0131n da kendine \u00f6zg\u00fc kurallar\u0131, uygulamalar\u0131 olabilir. Bu husustan taviz verilmemelidir.<\/p>\n
\u00b7 Uygulamalarda \u00e7al\u0131\u015fanlar (k\u0131demli, k\u0131demsiz), y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan aral\u0131kl\u0131 olarak g\u00f6zlenmeli, yetersiz olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen uygulamalarla ilgili, \u00e7al\u0131\u015fanlar desteklenmelidirler. T\u0131p alan\u0131nda h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fim ve geli\u015fim olmaktad\u0131r, buna uyum sa\u011flanmas\u0131 ise ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n, ihtiya\u00e7 halinde destek olabilmeleri ve yetkinliklerini art\u0131rabilmeleri i\u00e7in \u00f6zellikle acil servis, yo\u011fun bak\u0131m gibi kritik alanlarda rotasyonlar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n yetkinlikleri art\u0131r\u0131lmal\u0131, mesleki uygulamalar\u0131 sahada g\u00f6zlenmeli, gerekirse hizmet i\u00e7i e\u011fitimlerde g\u00fcndem konusu yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 T\u0131bbi cihazlar\u0131n uygun kullan\u0131m\u0131 hasta g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir, ekibin her \u00fcyesinin bu konudaki bilgisi teyit edilmeli, gerekirse biyomedikal biriminden destek al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Cihazlar\u0131n uygunsuz kullan\u0131m\u0131 da \u015fiddete zemin haz\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 yaln\u0131zca sorumluluklar\u0131 de\u011fil, haklar\u0131 konusunda da yeterli bilgiye sahip olmal\u0131 ve insan olman\u0131n bir gere\u011fi olarak haklar\u0131n\u0131 kullanmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 Kamu meslek kurulu\u015flar\u0131, sendikalar, dernekler, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri \u015fiddetin \u00f6nlenmesi konusunda aktif olarak rol almal\u0131lar, kurulu\u015f i\u00e7inde konuya ili\u015fkin ayr\u0131ca bir yap\u0131 olu\u015fturmal\u0131lar, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik eylemlerde bulunarak \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 somut ad\u0131mlarla desteklemelidirler. 14<\/p>\n
\u00b7 G\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine y\u00f6nelik eylemler hakk\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bilgisi, d\u00fczenli aral\u0131klarla (y\u0131lda 2 kez) sorgulanmal\u0131, konuya ili\u015fkin fark\u0131ndal\u0131klar\u0131 tespit edilmeli, eksik y\u00f6nleri desteklenmelidir. 15<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00f6rev tan\u0131mlar\u0131n\u0131 a\u015facak eylemlerden sak\u0131nmal\u0131d\u0131rlar. Gerekti\u011finde, g\u00fcvenlikten destek almal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fan\u0131n eksik y\u00f6nleri, hatal\u0131 uygulamalar\u0131 fark edildi\u011finde, olumsuz tav\u0131r sergilenmemeli aksine \u00e7al\u0131\u015fan, do\u011frusunu \u00f6\u011frenme konusunda cesaretlendirilmelidir. \u00c7al\u0131\u015fanlar, do\u011fru uygulamalar\u0131 \u00f6\u011frenme konusunda rahat olmal\u0131, y\u00f6neticisi ve ekip arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan ele\u015ftirilece\u011fi kayg\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131mamal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 konuya \u00f6zel e\u011fitimlerle \u015fiddet potansiyelini \u00f6ng\u00f6rebilirler, erken te\u015fhis \u015fiddetin meydana gelmesini \u00f6nleyebilir. \u015eiddete neden olabilecek eylemleri ve sebep olan fakt\u00f6rleri belirleyebilirler bu, \u00e7ok \u00f6nemli bir konudur, sa\u011flanabilirse k\u0131sa vadeli \u00f6nlemlere gerek kalmaz ve zarar meydana gelmez.<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Al\u0131nan t\u00fcm \u00f6nlemlere ra\u011fmen zarar meydana gelebilecektir. \u00d6ncelikle geli\u015fen olaylarla ilgili d\u00fcr\u00fcst davran\u0131lmal\u0131, varsa hatalar kabul edilmeli, \u00f6fkeli bir tutum sergilenmemelidir, aksi tav\u0131r hasta\/ hasta yak\u0131n\u0131n\u0131 da tetikler. Derhal ba\u015fka bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, hastan\u0131n bak\u0131m ve tedavisine devam etmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Hasta\/ hasta yak\u0131n\u0131 kaynakl\u0131 sorun ya\u015fanm\u0131\u015f ve buna ba\u011fl\u0131 zarar meydana gelmi\u015f olabilir. Yetkili ki\u015filer taraf\u0131ndan ileti\u015fime ge\u00e7ilmeli, uygun raporlamalar yap\u0131lmal\u0131 ve bildirimi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu (%37,9), ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fiddet eylemini bildirmeyip, g\u00f6revlerini icraya devam etmi\u015flerdir. 16 Hasta ve hasta yak\u0131n\u0131, meydana gelen zarara kendisinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmeyebilir. Yetkili ki\u015filer taraf\u0131ndan konuya ili\u015fkin, hasta ve hasta yak\u0131n\u0131 bilgilendirilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n veya hastan\u0131n\/ hasta yak\u0131n\u0131n herhangi bir kusuru olmadan da zarar meydana gelmi\u015f olabilir. \u00c7al\u0131\u015fan kendisini kusurlu hissetmemeli, su\u00e7luluk psikolojisine girmemeli, panik yapmamal\u0131, hasta ile ileti\u015fimini koparmamal\u0131, g\u00f6revini icraya devam<\/p>\n
etmelidir. Kendini daha iyi hissedecekse, ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fan hastaya bak\u0131m ve tedavi sunma g\u00f6revini \u00fcstlenebilir.<\/p>\n
\u00b7 Ya\u015fanan olaya, hasta n\u00f6bet teslimlerinde dikkat \u00e7ekilmeli, bak\u0131m ve tedavisi devam eden hasta ve yak\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131, daha hassas davran\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Yapt\u0131r\u0131ma ili\u015fkin durumlar ilk ba\u015fl\u0131ktaki gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
III. SA\u011eLIK H\u0130ZMET\u0130 Y\u00d6NET\u0130C\u0130LER\u0130N\u0130N TUTUMU<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu konusunda, y\u00fcr\u00fctmenin \u00f6nemli aya\u011f\u0131 Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Y\u00f6neticilerden kas\u0131t, en k\u00fc\u00e7\u00fck birim olan bir ekibin lideri de dahil olmak \u00fczere, di\u011fer liderler ve hepsinin de ba\u015f\u0131 olan Bakanl\u0131kt\u0131r. Y\u00fcr\u00fctmenin de ba\u015f\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131d\u0131r. Y\u00f6netimin merkezinde bulunan Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri aras\u0131nda hiyerar\u015fik bir denetim s\u00f6z konudur dolay\u0131s\u0131yla s\u0131k\u0131 bir denetim vard\u0131r. Piramit gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse piramidin zemininde, en \u00f6n safta bulunan sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu sisteme destek sa\u011flayan ilgili sa\u011fl\u0131k meslek kurulu\u015flar\u0131, sendikalar, dernekler, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ve medyan\u0131n da \u00f6nemli fonksiyonlar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmetinin, \u00e7o\u011fu zaman kendili\u011finden geli\u015fen fedakarl\u0131k boyutu da vard\u0131r, \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00e7o\u011fu zaman hizmete, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinden daha fazlas\u0131n\u0131 katarlar dolay\u0131s\u0131yla sa\u011fl\u0131k hizmeti, olumsuz \u015fartlarda g\u00fcvenle yerine getirilebilecek bir hizmet de\u011fildir, hizmetten beklenen verim de al\u0131namaz. Hasta ve \u00c7al\u0131\u015fan G\u00fcvenli\u011finin Sa\u011flanmas\u0131na Dair Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019n 9. maddesine g\u00f6re, konuya ili\u015fkin gerekli \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131, eylemlerin uygulanmas\u0131, takibinin yap\u0131lmas\u0131 ve sonucun de\u011ferlendirilmesine ili\u015fkin sorumluluk, sa\u011fl\u0131k kurumunun\/ kurulu\u015funun en \u00fcst amirinindir. Ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucuna g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 ve i\u015f ya\u015fam\u0131n\u0131n, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n genel sa\u011fl\u0131k d\u00fczeyini etkileyen esas iki fakt\u00f6r oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. 17<\/p>\n
Sistemin verimli bir \u015fekilde i\u015flemesi i\u00e7in s\u00f6z konusu birimlerin \u00e7ok iyi \u00f6rg\u00fctlenmesi gerekir, h\u0131zl\u0131 bir ileti\u015fim a\u011f\u0131, \u015feffafl\u0131k, bireysel menfaatlerden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 eylemler, s\u00fcrece odakm\u0131\u015f sonu\u00e7 hedefli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 vs. Ara\u015ft\u0131rmalar, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddeti engellemek i\u00e7in, sistem temelli bir yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00f6nermektedir dolay\u0131s\u0131yla, kamu politikalar\u0131, yasal d\u00fczenlemeler, meslek kurulu\u015flar\u0131, sivil toplum kuru\u015flar\u0131 ve medyan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme dahil olarak soruna b\u00fct\u00fcnc\u00fcl yakla\u015f\u0131lmas\u0131, desteklenmesi gerekir. 18 Birimler aras\u0131 rekabet kalitenin artmas\u0131na neden olurken, bu s\u0131rada \u00e7al\u0131\u015fanlara kar\u015f\u0131 adaletli bir tutum ve davran\u0131\u015f sergilenmesi \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu konuda dengeyi sa\u011flamada, y\u00f6neticilerin duru\u015fu ve tavr\u0131 etkilidir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticiler kendilerine uzun, orta ve k\u0131sa vadeli hedefler belirlemeli ve sonucunda \u00f6z de\u011ferlendirme yapmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 Sorunlar\u0131 asla g\u00f6rmezden gelmemeli, alt birimlerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 zaman\u0131nda haber verme konusunda bilgi vermelidir, cesaretlendirmelidir zira ge\u00e7 kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda telafisi m\u00fcmk\u00fcn olmayan a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar meydana gelebilir.<\/p>\n
\u00b7 Sorunlar\u0131 kabul etmek, y\u00fczle\u015fmek ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u00e7areler \u00fcretmek ve sonuca varmak, y\u00f6neticiyi motive eder, kendisini daha iyi hissettirir. Y\u00f6netici tespit etti\u011fi sorunlar\u0131, ald\u0131\u011f\u0131 kararlar ve ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi eylemlerle ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r veya tespit edilmi\u015f sorunlar\u0131n ortadan kalkmas\u0131 i\u00e7in eyleme ge\u00e7mi\u015ftir. Kurum veya ekip i\u00e7i ba\u015far\u0131, ayn\u0131 zamanda y\u00f6neticinin de ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Yap\u0131c\u0131 eylemlerin devam\u0131 i\u00e7in, gerekti\u011finde sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131 \u00f6d\u00fcllendirerek motive etmelidir.<\/p>\n
\u00b7 D\u00fczenli aral\u0131klarla kurum ve ekip i\u00e7i d\u00fczenlenen sosyal etkinlikler ekip i\u00e7i ve kurum i\u00e7i ba\u011flar\u0131 kuvvetlendirir.<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticiler, mevki\/ makam kayg\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131mamal\u0131d\u0131rlar zira s\u00f6z konusu tutum, durum ve olaylara tarafs\u0131z davranmaya engel olacak, hem ilgili y\u00f6neticiye zarar verecektir hem de sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne engel oldu\u011fu gibi b\u00fcy\u00fcmesini de sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sistemin i\u015fleyi\u015fini iyi bilen, sorun \u00e7\u00f6zme konusunda yetenekli, ihtiyaca g\u00f6re 2-3 ki\u015fi hasta \u015fikayetleri, rehberlik konular\u0131nda kurum\/ kurulu\u015f i\u00e7i g\u00f6revlendirilmelidirler. Bu ki\u015filerin ve hasta haklar\u0131 birimi\/ hasta ili\u015fkileri sorumlusu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, bask\u0131 alt\u0131nda kalmadan g\u00f6revlerini icra ve ifa edebilmelerine, y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan f\u0131rsat verilmelidir. S\u00f6z konusu ki\u015filer, ya\u015fanan sorunlar\u0131 tarafs\u0131z bir \u015fekilde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak raporlay\u0131p ilgili y\u00f6neticilerle payla\u015fmal\u0131, toplant\u0131larda g\u00fcndem konusu yapmal\u0131d\u0131rlar. S\u00f6z konusu ki\u015filere, hastane personeli ve y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan tepkili davran\u0131\u015flar sergilenmemelidir bu konuda herkes, duyarl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. G\u00f6revlerinin \u00e7ok \u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu, herkes\u00e7e hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Hastanelerin hasta haklar\u0131 birimleri\/ hasta ili\u015fkileri sorumlular\u0131 do\u011frudan, Hasta Haklar\u0131 \u0130l Koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6revlerini icra ve ifa etmelidirler. 19 Kamu\/ \u00d6zel fark\u0131 olmamal\u0131d\u0131r zira b\u00fct\u00fcn sa\u011fl\u0131k kurum ve kurulu\u015flar\u0131, idarenin s\u0131k\u0131 denetimine tabidir.<\/p>\n
\u00b7 \u00d6zellikle Acil Servisler i\u00e7in her zaman bir B plan\u0131 olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r, ihtiya\u00e7 durumunda (kriz an\u0131nda) yeterli say\u0131da personel deste\u011fi sa\u011flanabilmelidir. Acil serviste ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131 analiz etmek i\u00e7in, 26 makale \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir sistematik inceleme ve meta analiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, personelin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun (%77) \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131, bunlar\u0131n %72\u2019sinin s\u00f6zl\u00fc, %18\u2019inin ise fiziksel \u015fiddete u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. 20<\/p>\n
\u00b7 \u00d6n safta \u00e7al\u0131\u015fan personelin i\u015f y\u00fck\u00fc gere\u011finden fazla olmamal\u0131d\u0131r, asli g\u00f6revi hastan\u0131n bak\u0131m ve tedavisini en iyi \u015fekilde yerine getirmek olmal\u0131d\u0131r. Durumu suiistimal eden \u00e7al\u0131\u015fanlara geri bildirimde bulunulmal\u0131, gerekti\u011finde s\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fanlar, yaz\u0131l\u0131 olarak (disiplin yapt\u0131r\u0131m\u0131) uyar\u0131lmal\u0131d\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 i\u015f y\u00fck\u00fcnden dolay\u0131 hastan\u0131n bak\u0131m ve tedavisini gere\u011fi gibi yapamamak da \u015fiddetin \u00f6nemli nedenlerinden birisidir.<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticilerin hakkaniyetli, \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131, tarafs\u0131z tutumlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlarda, g\u00fcven duygusunu olu\u015fturur. \u00c7al\u0131\u015fanlara, haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131klar\u0131nda, ekip arkada\u015flar\u0131 ve \u00f6zellikle y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan desteklenecekleri hissettirilmeli ve g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in ilgili ki\u015fileri derhal haberdar etmeli, hasta ve yak\u0131n\u0131 da dahil olmak \u00fczere soruna ili\u015fkin herkes dinlenilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticiler, kendini a\u015fan durumlarda bir \u00fcst y\u00f6neticiyi bilgilendirmekten asla \u00e7ekinmemeli, ertelememelidir.<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticiler, \u00f6zellikle kriz an\u0131nda gerekirse aktif bir \u015fekilde \u00f6n safta \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 desteklemeli, onlar\u0131 cesaretlendirmeli, rol model olu\u015fturmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Baz\u0131 siyasilerin veya di\u011fer kamu hizmet birimlerinde g\u00f6revlerini icra ve ifa eden y\u00f6neticilerin (\u00f6rne\u011fin, belediye ba\u015fkan\u0131, savc\u0131, emniyet m\u00fcd\u00fcr\u00fc), n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 kullanarak sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda b\u0131rakmas\u0131, \u00f6zellikle de hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak mesleki bir eylemde bulunmas\u0131n\u0131 istemesi, ilgili birimlerce\/ ki\u015filerce \u00f6nlenmelidir. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 mesle\u011finin bir gere\u011fi olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z kararlar alabilmelidir zira ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ald\u0131\u011f\u0131 kararlardan sorumlulu\u011fu vard\u0131r.<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Zarar meydana geldi\u011finde, ilgili b\u00f6l\u00fcmlerle olay\u0131n analizini yapmal\u0131, sorunun kayna\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru olarak tespit etmeli ve bir daha ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in gerekli \u00f6nlemleri derhal almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sorumlulara an\u0131nda geri bildirim verilmelidir, kusur var ise disiplin yapt\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 da uygulamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Meydana gelen zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda \u00fczerine d\u00fc\u015feni yapmal\u0131, ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylemlerden zarara u\u011frayanlar\u0131 haberdar etmeli, s\u00fcrecin takip\u00e7isi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Yapt\u0131r\u0131ma ili\u015fkin durumlar ilk ba\u015fl\u0131ktaki gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
IV. ORGAN\u0130ZASYON SORUNU<\/p>\n
D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc ve Uluslararas\u0131 Hem\u015fireler Konseyinin tan\u0131m\u0131na g\u00f6re i\u015fyerinde \u015fiddet, i\u015fe gidip gelmenin de dahil oldu\u011fu i\u015f kaynakl\u0131 olarak, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n g\u00fcvenli\u011fine, esenli\u011fine ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar veren, a\u00e7\u0131k ya da \u00f6rt\u00fcl\u00fc olarak meydan okumay\u0131 da i\u00e7eren tehdit, istismar ve sald\u0131r\u0131 olaylar\u0131d\u0131r 21 dolay\u0131s\u0131yla al\u0131nacak \u00f6nlemler b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kapsamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, evde sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda da gerekli tedbirler al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hasta muayene etme s\u00fcresi veya her hangi bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 mesleki uygulama; hekimin muayene edip tedavisini d\u00fczenleyebilece\u011fi veya \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi uygulamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi, makul bir s\u00fcre aral\u0131\u011f\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Aksi halde, iki taraf\u0131nda stres ya\u015famas\u0131na, hekimin\/ \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n hata yapmas\u0131na ve taraflar\u0131n daha fazla gerilmesine yol a\u00e7arak, \u015fiddete zemin haz\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p>\n
Ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u015fiddetin meydana gelmesinde, ambulans\u0131n olay yerine zaman\u0131nda ula\u015famamas\u0131, sahada yeterli sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 ve hastalar\u0131n uzun s\u00fcre beklemek durumunda kalmalar\u0131n\u0131n etkili oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir. 22 Bahsi edilen durumlar, organizasyonun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ancak iddia edilen sorunlar, tarafs\u0131z bir tutumla belirlenmelidir. \u00d6rne\u011fin, 112 Acil Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri makul bir s\u00fcrede vakaya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r fakat hasta yak\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde bu s\u00fcre, oldu\u011fundan daha uzundur dolay\u0131s\u0131yla iddiada hasta yak\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7aresizlik duygusu da rol oynamaktad\u0131r. \u00d6te yandan, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n daha uzun s\u00fcrede vakaya ula\u015fmalar\u0131na, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n iradeleri d\u0131\u015f\u0131nda fakt\u00f6rler de neden olabilir, tespit edilmelidir. Ger\u00e7ek nedeni tespit etmek, sorunu \u00e7\u00f6zmede en \u00f6nemli ad\u0131m\u0131 atmakt\u0131r.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 g\u00f6revleri gere\u011fi, \u00e7ok tehlikeli veya tehlikeli i\u015f kollar\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. 23 Tehlike bar\u0131nd\u0131rmas\u0131n\u0131n nedenlerinden biri de \u015fiddettir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fcvenli bir ortamda \u00e7al\u0131\u015fmak, her personelin hakk\u0131d\u0131r. 24 S\u00f6z konusu ortam\u0131 i\u015fveren\/ idare (y\u00fcr\u00fctme) taraf\u0131ndan, \u00e7al\u0131\u015fana sa\u011flamak zorundad\u0131r.<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Uygulamalarda, taraflar a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00fcre bask\u0131s\u0131 olmamal\u0131, makul bir s\u00fcre belirlenmelidir. 25<\/p>\n
\u00b7 Her liderin bir B plan\u0131 olmal\u0131d\u0131r zira sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 i\u00e7in de hastal\u0131k gibi tabii durumlar s\u00f6z konusu olabilir.<\/p>\n
\u00b7 Kullanma ihtimali \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olan t\u0131bbi ekipmanlar da her an kullan\u0131ma haz\u0131r bulundurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 T\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlar, her t\u00fcrl\u00fc acil eylem planlar\u0131ndan haberdar olmal\u0131d\u0131rlar ve tatbikata kal\u0131t\u0131m sa\u011flam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 \u00d6zellikle hizmetin kesintisiz devam etti\u011fi b\u00f6l\u00fcmlerde, yemek, \u00e7ay\/ dinlenme molalar\u0131 da organize edilmelidir, alanda yeterli say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fan bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Her b\u00f6l\u00fcmde, sald\u0131r\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anda sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n kendini koruyabilece\u011fi g\u00fcvenli alanlar bulunmal\u0131 ve genel olarak, sessiz \u00e7a\u011fr\u0131 butonlar\u0131 gibi fiziksel ortam\u0131n kabul edilebilir seviyede g\u00fcvenilir ve emniyetli olmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Net bir \u015fekilde izlenebilen bekleme odalar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na yak\u0131n hasta kabul birimleri ve \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131na eri\u015fimin yaln\u0131zca bu alandan sa\u011flanabilmesi, birden fazla hastane \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, i\u00e7eriden kilitlenebilir ve yaln\u0131zca i\u00e7eriden a\u00e7\u0131labilir \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131lar\u0131, yeterli say\u0131da g\u00fcvenlik personeli ve metal dedekt\u00f6rler, hasta ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu alanlarda silah olarak kullan\u0131labilecek malzemelerin\/ e\u015fyalar\u0131n bulunmamas\u0131 veya bulundu\u011fu alana sabitlenmesi, yeterli g\u00fcvenlik kameralar\u0131, kontrol edilebilir ses d\u00fczeyi (g\u00fcr\u00fclt\u00fc) gibi fiziksel \u00f6nlemler de al\u0131nmal\u0131d\u0131r. 6<\/p>\n
\u00b7 Her \u00e7al\u0131\u015fan \u015fiddet an\u0131nda deste\u011fe ula\u015fabilmeli, yeterli ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f, ferah, \u00e7al\u0131\u015fanlara \u00f6zg\u00fc alanlar olmal\u0131, her alanda en az iki sa\u011fl\u0131k personeli bulunmal\u0131 (\u00e7al\u0131\u015fan asla yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmamal\u0131), ilgili kurulu\u015fta ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fanlar bilgilendirilmeli, konuya ili\u015fkin g\u00fcncellemelerden, \u00e7al\u0131\u015fanlar haberdar edilmelidirler. 26<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k kurum ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, \u015fiddeti \u00f6nlemeye y\u00f6nelik net politikalar\u0131 olmal\u0131 \u00f6ncesinde, ya\u015fanabilecek sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gerekenler herkes taraf\u0131ndan tatbik edilmelidir. 6<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fanlara e\u011fitim planlan\u0131rken, \u00e7al\u0131\u015fana refah bir e\u011fitim s\u00fcreci planlanmal\u0131, yerine ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6revi icra etmeli, \u00e7al\u0131\u015fan e\u011fitim an\u0131nda e\u011fitim nedeniyle birikmi\u015f i\u015flerini d\u00fc\u015f\u00fcnmemelidir. 27 E\u011fitimlere tam vaktinde kat\u0131l\u0131m sa\u011flamayan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n e\u011fitimleri iptal edilmeli, bir sonraki e\u011fitim i\u00e7in planlama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r, \u00e7al\u0131\u015fan e\u011fitim i\u00e7eri\u011fine ili\u015fkin hi\u00e7bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 ka\u00e7\u0131rmamal\u0131d\u0131r. E\u011fitimler, belirlenmi\u015f standart saatlerinden daha k\u0131sa s\u00fcre de sunulmamal\u0131d\u0131r, k\u0131saca e\u011fitimlerin kalitesi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemelidir.<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Her sa\u011fl\u0131k kurulu\u015fu, sorunlar\u0131n\u0131 kurulu\u015f i\u00e7i \u00e7\u00f6zmeyi hedeflemeli ancak gerekti\u011finde, di\u011fer sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131ndan da destek (personel veya t\u0131bbi ekipman) alabilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Dinlenme molalar\u0131nda kurallara uymayan \u00e7al\u0131\u015fanlara geri bildirimde bulunulmal\u0131, o esnada bu nedenle ya\u015fanabilecek sorundan, sorumlu olaca\u011f\u0131 bilgisi de iletilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylem planlar\u0131nda, fark edilen eksiklikler en k\u0131sa s\u00fcrede tamamlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl<\/p>\n
\u00d6nlemler<\/p>\n
elen zarara kusuruyla neden olan sorumlulara, mevzuat\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde disiplin yapt\u0131r\u0131m\u0131 uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Olay\u0131n tekrarlanmamas\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle ilgili durumlar\u0131n takip\u00e7isi olunmal\u0131, \u00e7al\u0131\u015fan da hissettirilmeden g\u00f6zlenmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Meydana gelen zararla ilgili \u00f6zellikle y\u00f6neticiler, kendi kontrol\u00fcnde olan durumlar varsa, \u00f6z ele\u015ftiride bulunmal\u0131d\u0131rlar, en az\u0131nda fark\u0131nda olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
\u00b7 Olaylar mutlaka en do\u011fru \u015fekilde raporlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Olaydan olumsuz etkilenen sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na t\u0131bbi destek (fiziksel ve psikolojik) sa\u011flanmal\u0131, adli bildirim yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Yapt\u0131r\u0131ma ili\u015fkin durumlar ilk ba\u015fl\u0131ktaki gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
V. SA\u011eLIK \u00c7ALI\u015eANLARININ \u00d6ZL\u00dcK HAKLARI<\/p>\n
\u00d6zl\u00fck haklar\u0131n\u0131n, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na iade edilmemesi, kullanmas\u0131 i\u00e7in f\u0131rsat verilmemesi, \u00e7al\u0131\u015fan \u00fczerinde bask\u0131 kurulmas\u0131, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n yorgun, mutsuz, isteksiz, mesleki doyuma ula\u015fmam\u0131\u015f ve uzun vadede t\u00fckenmi\u015f olmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumunda dikkatli olmak, hata yapmamak en \u00f6nemli konulardan birisidir. Yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma temposu nedeniyle yeterince dinlenmemi\u015f bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131ndan bu konuya dikkat etmesi beklenemez zira iradesi bunu sa\u011flamak i\u00e7in yeterli de\u011fildir, istem d\u0131\u015f\u0131 hatalar yapabilir, hem hasta hem de kendisi zarar g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fma listeleri titizlikle haz\u0131rlanmal\u0131, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 mutlaka yeterli s\u00fcrede dinlendirilmelidir. Yeterince dinlenmeden g\u00f6reve devam etmeyi \u00e7al\u0131\u015fan kendisi istemi\u015f bile olsa, buna izin verilmemelidir, \u00e7al\u0131\u015fan bu konuda kendisinden de korunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 haklar\u0131n\u0131 kullan\u0131rken, y\u00f6neticisinin engelleyici bir tutumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131rsa, \u00e7al\u0131\u015fan durumu raporlamal\u0131 ve bir dilek\u00e7e ile \u00fcst makamlara iletmekten \u00e7ekinmemelidir. 28 Bu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n yasal hakk\u0131d\u0131r, idari yarg\u0131 yoluna (Anayasa m. 125, Devlet Memurlar\u0131 Kanunu m. 21 29) da girebilir.<\/p>\n
\u00b7 \u00d6zl\u00fck haklar\u0131na ili\u015fkin; kamu \u2013 \u00f6zel sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki farklar fazla olmamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kamu sa\u011fl\u0131k kurulu\u015funda hizmet veren bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 haftal\u0131k olarak 40 saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, \u00f6zel sa\u011fl\u0131k kurulu\u015funda g\u00f6revini icra eden bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 da 40 saat veya buna \u00e7ok yak\u0131n bir s\u00fcre olarak \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r, hizmetin niteli\u011fi ayn\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyle, aralar\u0131ndaki maa\u015f fark\u0131 da \u00e7ok az\/ ayn\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fanlar, dinlenme, yemek molalar\u0131n\u0131 tam olarak kullanabilmelidirler, y\u00f6neticileri bu konuda \u00e7al\u0131\u015fanlara bask\u0131 yapmamal\u0131d\u0131r. Aksi durum, hata riskini art\u0131r\u0131r, istisnai durumlar olabilir ancak bu s\u00fcrecin, s\u00fcrekli tekrarlanmas\u0131 sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131nda t\u00fckenmi\u015fli\u011fe sebep olur ve bu da ekip arkada\u015flar\u0131, hasta\/ hasta yak\u0131n\u0131 ile ili\u015fkisine, ileti\u015fimine de yans\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n yemekleri standard\u0131n alt\u0131nda olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131ndan insan\u00fcst\u00fc performans beklenmemelidir aksi tutum, hatay\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 meydana gelen zarar g\u00f6ze al\u0131nm\u0131\u015f olur. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayan bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131ndan, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu beklenemez.<\/p>\n
\u00b7 \u00d6zellikle \u00f6zel sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131nda i\u015fverenin, kar yapmak amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n \u00f6zl\u00fck hakk\u0131n\u0131 ihlal etmesi (\u00f6rne\u011fin, SGK primini d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6stermesi) kabul edilemez bir eylemdir. SGK ve \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bu ve buna benzer ihlallerin takip\u00e7isi olmal\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00f6zl\u00fck haklar\u0131n\u0131 ihlal etmek, hastalar\u0131n gerekti\u011fi gibi sa\u011fl\u0131k hizmeti almalar\u0131na engel olmakt\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa maruz kalm\u0131\u015f bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 da i\u015fine yo\u011funla\u015famaz.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6neticilerinin tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 ile ilgili anket yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar \u00f6zl\u00fck haklar\u0131na ili\u015fkin her t\u00fcrl\u00fc talep ve \u015fikayetlerini dile getirebilmedirler, anket sorular\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 kimli\u011fini belirleyici olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticilerin performans\u0131 da daha \u00fcst birimler (\u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc) taraf\u0131ndan denetlenmelidir.<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn denetlemesi sonucu, hak ihlali s\u00f6z konusu ise ilgili ki\u015fiye\/ birime idari (disiplin) yapt\u0131r\u0131m uygulanmal\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu tav\u0131r, \u00f6n safta \u00e7al\u0131\u015fan personelin motivasyonunu ve bulundu\u011fu sisteme ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00fcvenini art\u0131r\u0131r, g\u00f6revini en uygun \u015fekilde yerine getirmesini sa\u011flar.<\/p>\n
\u00b7 \u00d6zl\u00fck haklar\u0131na ili\u015fkin sorunlar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, kendilerini ifade etmelerine imkan verilmelidir.<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Y\u00f6neticiler \u00f6z de\u011ferlendirme yapmal\u0131d\u0131rlar. \u00d6zl\u00fck haklar\u0131na ili\u015fkin ihlaller s\u00f6z konusu ise haklar iade edilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Yapt\u0131r\u0131ma ili\u015fkin durumlar ilk ba\u015fl\u0131ktaki gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
VI. MEDYA VE SOSYAL MEDYA D\u0130L\u0130<\/p>\n
Medyan\u0131n dili, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda meydana gelen \u015fiddet olaylar\u0131nda, tek ba\u015f\u0131na sorumlu bir neden olmasa da ele al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir etkendir.<\/p>\n
Yeterli ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmadan veya sansasyon yaratmak amac\u0131yla yap\u0131lan haberlerin, \u00f6nemli bir kamu hizmetinin sunumuna b\u00fcy\u00fck bir zarar verece\u011fi medya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na ilgili kurumlar taraf\u0131ndan aktar\u0131lmal\u0131, medya yay\u0131mlar\u0131n\u0131n takip\u00e7isi olunmal\u0131d\u0131rlar ve gerekirse yapt\u0131r\u0131m uygulanmal\u0131d\u0131r. Sa\u011fl\u0131kta \u015fiddet haberlerinin bas\u0131na yans\u0131mas\u0131n\u0131 konu edinen bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucuna g\u00f6re haberlerin, etik ve sosyal sorumluluk kurallar\u0131 dikkate al\u0131narak topluma yans\u0131t\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, ele al\u0131nan gazetelerin sosyal sorumluluktan uzak bir performans ortaya koyduklar\u0131 belirlenmi\u015ftir. 30 Amac\u0131na uygun olarak topluma yans\u0131t\u0131lmam\u0131\u015f haberler\/ programlar toplumun konuya olan hassasiyetini, olmas\u0131 gerekenden daha fazla art\u0131racak ve toplumda, adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilmesine yol a\u00e7acakt\u0131r. 31 \u0130simlerini s\u0131k\u00e7a duydu\u011fumuz yedi gazetenin konuya ili\u015fkin haberleri bir ara\u015ft\u0131rmada ele al\u0131nm\u0131\u015f ve haberlerin, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sayfa haberi tarz\u0131nda sunuldu\u011fu, dikkat \u00e7ekme kayg\u0131s\u0131yla kulland\u0131\u011f\u0131 dil, anlat\u0131m, g\u00f6rsellerin \u00f6nemli bir kamu sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 ortaya koyulmu\u015ftur. 32<\/p>\n
Amac\u0131na uygun olarak sunulan sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen \u015fiddet haberleri, toplumda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmas\u0131 ve toplumu bilin\u00e7lendirmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan geni\u015f kitleleri etkisi alt\u0131na alacak ve \u015fiddetin \u00f6nlenmesinde, \u00f6zellikle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen taraflar\u0131n birbirlerine \u00f6nyarg\u0131s\u0131z bir \u015fekilde yakla\u015fmalar\u0131nda \u00f6nemli bir etken olacakt\u0131r.<\/p>\n
Sosyal medyada hiddetle, s\u0131n\u0131rs\u0131zca ve abart\u0131larak ortaya koyulmu\u015f tepkiler de sisteme zarar verir, hasta\/ hasta yak\u0131n\u0131 ile sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131 daha fazla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmekten \u00f6teye gitmez. Yasal kurallar\u0131 ve etik de\u011ferleri a\u015fmadan, sistemsel sorunlara dikkat \u00e7ekmeyi hedefleyerek, fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak amac\u0131yla verilmi\u015f bir tepki ise amac\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Yeterli ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmadan veya sansasyon yaratmak amac\u0131yla yap\u0131lan haberlerin, \u00f6nemli bir kamu hizmetinin sunumuna b\u00fcy\u00fck bir zarar verece\u011fi medya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na T\u00fcrkiye Gazeteciler Cemiyeti taraf\u0131ndan aktar\u0131lmal\u0131, medya yay\u0131mlar\u0131n\u0131n takip\u00e7isi olunmal\u0131, gerekirse ilgili kurulu\u015f taraf\u0131ndan disiplin soru\u015fturmas\u0131 ba\u015flat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131 topluma yans\u0131t\u0131rken medya, bireylere de\u011fil, eyleme yo\u011funla\u015fmal\u0131d\u0131r haber anla\u015f\u0131l\u0131r, a\u00e7\u0131k ve sade bir dil kullan\u0131larak aktar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sansasyon i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f abart\u0131l\u0131 ba\u015fl\u0131klar, toplumda gerilim yaratmaktan ve olumsuz bir imaj olu\u015fturmaktan \u00f6teye gitmez. 30 M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca toplumda, sorunla ilgili fark\u0131ndal\u0131k yaratacak ancak gerilime yol a\u00e7mayacak, k\u0131\u015fk\u0131rtmayacak ve sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6nelik g\u00fcveni sarsmayacak 33 ifadeler ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 \u00d6zellikle sa\u011fl\u0131k hizmetine y\u00f6nelik haber sunumlar\u0131nda, reyting kayg\u0131s\u0131 ya\u015fanmamal\u0131d\u0131r zira sa\u011fl\u0131k hizmeti, toplumun temel ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan bir hizmettir.<\/p>\n
\u00b7 Konuya \u00f6zg\u00fc haber sunan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, sa\u011fl\u0131k habercili\u011fi ve sa\u011fl\u0131k ileti\u015fimi vs. gibi ba\u015fl\u0131klarda e\u011fitim almalar\u0131 s\u00fcrece ciddi katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. 34<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Haber sunumu ile ilgili meslek eti\u011fi kurallar\u0131na uymayan medya kurulu\u015flar\u0131na yapt\u0131r\u0131m uygulanmal\u0131d\u0131r. Yapt\u0131r\u0131m olarak; belirli bir s\u00fcre, televizyonun en \u00e7ok izlendi\u011fi zaman aral\u0131\u011f\u0131nda, daha \u00f6nce toplumu bilin\u00e7lendirmek amac\u0131yla ilgililer taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f reklam, kamu spotu programlar\u0131 yay\u0131mlanabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde, bir gazetenin en dikkat \u00e7eken sayfas\u0131nda, s\u00f6z konusu yay\u0131mlar yap\u0131labilir.<\/p>\n
\u00b7 S\u00f6z konusu kurallar\u0131 ihlal eden yay\u0131m organlar\u0131, ihlal ettikleri konuya ili\u015fkin \u00f6zel programlar haz\u0131rlay\u0131p toplumun bilgisine sunabilirler.<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Hukuka ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde topluma sunulan haberlerle ilgili bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 yap\u0131lmal\u0131, toplum en do\u011fru \u015fekilde bilgilendirilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Yapt\u0131r\u0131ma ili\u015fkin durumlar ilk ba\u015fl\u0131ktaki gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
VII. HASTA VE HASTA YAKINLARININ TUTUMLARI<\/p>\n
\u00d6zellikle acil durumlar hasta ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n, olduklar\u0131ndan daha farkl\u0131 bir tutum ve davran\u0131\u015f sergilemelerine neden olur ancak ola\u011fan durumlarda, hasta ve yak\u0131nlar\u0131ndan empatik bir tutum ve davran\u0131\u015f sergilemeleri beklenir. Hastay\u0131 yak\u0131n\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir zira hasta yak\u0131n\u0131n, hasta \u00fczerinde ki\u015filik hakk\u0131 vard\u0131r. 52 \u00e7al\u0131\u015fma \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir meta \u2013 analiz ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda, \u015fiddetin daha \u00e7ok hasta yak\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. 35 Hastan\u0131n t\u0131bbi durumu ile ilgili her durum, hasta yak\u0131n\u0131n\u0131 da etkiler ve \u00e7e\u015fitli tepkiler vermesine neden olur.<\/p>\n
Stres kar\u015f\u0131s\u0131nda baz\u0131 hastalar\/ hasta yak\u0131nlar\u0131, \u015fiddete ba\u015fvururken baz\u0131lar\u0131, stres ya\u015fad\u0131klar\u0131 alan\u0131 terk etmeyi, baz\u0131lar\u0131 ise ileti\u015fim kurarak sorunu \u00e7\u00f6zmeyi tercih edebilirler. \u00d6rnekleri art\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, insanlar\u0131n stresle ba\u015f etme y\u00f6ntemleri farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. En uygun davran\u0131\u015f\u0131 belirlemek e\u011fitimle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130leti\u015fim kurmak d\u0131\u015f\u0131ndaki eylemler, hem hastaya hem de \u00e7al\u0131\u015fanlara zarar verir. \u0130leti\u015fim sonucu uzla\u015f\u0131lmazsa da en az\u0131ndan, zarar meydana gelmez devam eden hizmet s\u00fcreci aksamaz.<\/p>\n
Hasta Haklar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 36 sekizinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bulunan, sorumluluk ve hukuki korunma yollar\u0131 \u00fcst ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na dahil olan 42. maddesine g\u00f6re haklar\u0131 ihlal edilen hasta\/ hasta yak\u0131n\u0131, buna ili\u015fkin kurulu\u015fta bulunan hasta haklar\u0131 birimine dan\u0131\u015fmak ve\/ veya \u015fikayet etmek hakk\u0131na sahiptir. \u0130hlal edilen hakk\u0131 i\u00e7in, dava yolunu da tercih edebilir, buna da hakk\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Ayn\u0131 maddenin devam\u0131nda (42\/ A) hastan\u0131n sorumluluklar\u0131 belirtilmi\u015ftir; e) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde a\u00e7\u0131k\u00e7a sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na kar\u015f\u0131 s\u00f6zel ya da fiziksel sald\u0131r\u0131 eyleminde bulunamayaca\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Di\u011fer sorumluluklar\u0131 ise, \u00f6ncelik tan\u0131nan hastalar\u0131n, di\u011fer hastalar\u0131n ve sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermesi, hizmet ald\u0131\u011f\u0131 kurulu\u015fun\/ kurumun prosed\u00fcr ve talimatlar\u0131na uygun davran\u0131\u015f sergilemesi ve kendisine hizmet sunan ekiple uyumlu olmas\u0131, t\u0131bbi ge\u00e7mi\u015fini, kulland\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7lar\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin t\u00fcm bilgileri do\u011fru ve tam olarak \u00e7al\u0131\u015fanlara iletmesi, randevusuna zaman\u0131nda gitmesi, gidemeyece\u011fi durumlarda haberdar etmesi, hekim istemiyle kontrole gitmesi ve tedavi sonras\u0131 sa\u011fl\u0131k durumundaki de\u011fi\u015fiklikleri hekimiyle payla\u015fmas\u0131d\u0131r. Hastan\u0131n sorumluluklar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, s\u00f6zel ve fiziksel sald\u0131r\u0131 eyleminde bulunmamas\u0131 da dahil olmak \u00fczere her biri, kamu hizmetinin gere\u011fi gibi i\u015flemesi ve hastan\u0131n da bu hizmetten fayda g\u00f6rmesini sa\u011flamak i\u00e7in yerine getirilmesi gereken y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleridir. Bu konuda, hasta ve yak\u0131nlar\u0131nda fark\u0131ndal\u0131k yarat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1318 hasta \u00fczerinde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u015fiddete u\u011frama nedenleri hakk\u0131nda, hastalar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu e\u011fitimsizli\u011fi (%68,4) ifade etmi\u015ftir. \u0130kinci s\u0131rada ise (%43,1), uzun s\u00fcre bekletilmek\/ beklemek olarak belirtilmi\u015ftir. 37 Duruma sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise hasta ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n sab\u0131rs\u0131z olmas\u0131, en fazla bildirilen nedendir. \u0130leti\u015fim eksikli\u011fi ise ikinci s\u0131rada yer almaktad\u0131r. 38 Hastalar bekletilmeyi sorun olarak belirtirken sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ise, sab\u0131rs\u0131z davranmay\u0131 sorun olarak belirtmi\u015flerdir dolay\u0131s\u0131yla taraflar soruna, kendi a\u00e7\u0131lar\u0131ndan bakm\u0131\u015flard\u0131r. Taraflar\u0131n uzla\u015fmac\u0131 bir tav\u0131r ortaya koymalar\u0131, birbirlerine anlay\u0131\u015fl\u0131 olabilmeleri ve empatik yakla\u015f\u0131m sergileyebilmeleri ise en do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu olacakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
A. \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri<\/p>\n
1. Birincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk Tabipler Birli\u011fi, T\u00fcrk Hem\u015fireler Derne\u011fi, di\u011fer sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 meslek \u00f6rg\u00fctleri, dernekler, medya ve sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 birlikte sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumuna ili\u015fkin (\u00f6zellikle acil servislerin yo\u011funlu\u011funa ili\u015fkin) toplumu bilgilendirmek, toplumda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak amac\u0131yla reklam, afi\u015f, kamu spotu olu\u015fturulmal\u0131 ve yay\u0131m\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Hasta ve yak\u0131nlar\u0131na yaln\u0131zca t\u0131bbi dan\u0131\u015fmanl\u0131k, rehberlik sunmak amac\u0131yla uzaktan, profesyonel sa\u011fl\u0131k hizmet birimleri olu\u015fturulmal\u0131, dan\u0131\u015fmanl\u0131k (uygun y\u00f6nlendirme) sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Hasta ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, ba\u015fka ihtiyac\u0131 olan hastalar\u0131n hizmetten yararlanamamas\u0131 ve zarar g\u00f6rmesi ile sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 onlara, her<\/p>\n
t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim arac\u0131 kullan\u0131larak anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hak arama y\u00f6ntemleri ile ilgili de bilgilendirme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r, kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 bu konuda ziyadesiyle etkili olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n g\u00f6rev sorumluluklar\u0131na ili\u015fkin eylemler de s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak, kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 kullan\u0131larak toplumla payla\u015f\u0131labilir. \u00d6rnek: Ameliyat ekibi \u00e7o\u011funlukla, saatlerce ayakta ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamadan i\u015f s\u00fcreci ge\u00e7irmektedir. Poliklinikteki g\u00f6revini tamamlayan bir hekim \u00e7o\u011fu zaman mesaisine acil serviste, yo\u011fun bak\u0131mda veya yatan hasta klini\u011finde devam etmektedir. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131larken acil vaka durumunda, g\u00f6rev alan\u0131nda bulunmak zorundad\u0131rlar. Ama\u00e7, toplumda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmakt\u0131r, belgesel format\u0131nda yay\u0131mlanabilir.<\/p>\n
2. \u0130kincil \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Hastan\u0131n\/ hasta yak\u0131n\u0131n\u0131n tutum ve davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n nedenleri ile ilgili kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeli, hakl\u0131 oldu\u011fu durumlarda desteklenmeli, savunmac\u0131 bir yakla\u015f\u0131m sergilenmemeli ancak kendisinin de varsa hukuka ayk\u0131r\u0131 eyleminin haks\u0131z oldu\u011fu kendisine ifade edilmelidir.<\/p>\n
\u00b7 Hastan\u0131n\/ hasta yak\u0131n\u0131n\u0131n tehdit i\u00e7eren tav\u0131rlar\u0131 varsa ya da ileti\u015fim kurmak g\u00fc\u00e7 ise, g\u00fcvenlikten ve y\u00f6neticilerden, ilgili di\u011fer birimlerden destek al\u0131nmal\u0131d\u0131r. 39 Olay\/ durum hakk\u0131nda bilgi sahibi olan ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n ileti\u015fim kurmas\u0131 uygun olur. Olay\u0131n bildirimi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda \u015fiddetle hizmetin kalitesi ters orant\u0131l\u0131d\u0131r. \u015eiddet artt\u0131k\u00e7a hizmetin kalitesi d\u00fc\u015fer \u00e7al\u0131\u015fanlar, g\u00fcvensiz ortamda mesleklerini en iyi \u015fekilde icra edemezler, hata yapma riskleri de artar ve k\u0131s\u0131r bir d\u00f6ng\u00fc olu\u015fur. Bu konuda toplumda, fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturacak eylemlerin yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
3. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl \u00d6nlemler<\/p>\n
\u00b7 Ya\u015fanan sorun ve soruna ba\u011fl\u0131 meydana gelen zararla ilgili mutlaka bildirim yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Olay, y\u00f6neticiler ve \u00e7al\u0131\u015fanlar taraf\u0131ndan analiz edilmeli, varsa eksikler giderilmeli, al\u0131nan \u00f6nlemler t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlarla payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00b7 Yapt\u0131r\u0131ma ili\u015fkin durumlar ilk ba\u015fl\u0131ktaki gibidir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
SONU\u00c7<\/p>\n
Bu ara\u015ft\u0131rmada, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen hasta\/ hasta yak\u0131nlar\u0131 ile sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 aras\u0131nda geli\u015fen \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n nedenleri konusunda genel hatlar\u0131yla, ilgililerde fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak hedeflendi. Somut \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileriyle de sorunlar\u0131n uzun, orta ve k\u0131sa vadelerde, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc sistemsel bir yakla\u015f\u0131mla ortadan kald\u0131r\u0131labilece\u011fine dikkat \u00e7ekildi. En \u00f6nemli husus, sorun ya\u015fanmadan \u00f6nlemektir bu nedenle birincil \u00f6nlemlere (koruyucu ve \u00f6nleyici) geni\u015f olarak yer verildi. Elbette, sorun ya\u015fand\u0131ktan sonra veya soruna ba\u011fl\u0131 olarak zarar meydana geldikten sonra al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemler de tekrar\u0131n\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik belirlenen her bir ba\u015fl\u0131k, ayr\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma konusu olabilecek potansiyeldedir. Belirlenen her ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n ve ilave olarak belirtilecek di\u011fer nedenlerin, \u015fiddetin meydana gelmesine etki dereceleri farkl\u0131 olsa da her biri \u015fiddete zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde, sorunla y\u00fczle\u015fmek ve onu kabul etmek, daha da \u00f6nemlisi her konuda olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi bu konuda da tarafs\u0131z bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile sorunlara yakla\u015fmak zaruridir. Ya\u015fanan sorunun, ekonomik ko\u015fullar, sa\u011fl\u0131k hizmetinin temel bir kamu faaliyetinden ziyade bir t\u00fcketici hakk\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesi (ticari bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131) ve bu nedenle \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, y\u00f6neticilerin mesleki etik de\u011ferlerden taviz verebilmeleri, alkol ve uyu\u015fturucu madde kullan\u0131m\u0131, psikiyatrik hasta grubu 40 gibi ba\u015fka nedenleri de vard\u0131r. Ara\u015ft\u0131rma, yazar\u0131n deneyimleri ve ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ara\u015ft\u0131rmalar sonucu geli\u015fen fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Hasta ve yak\u0131nlar\u0131yla do\u011frudan daha az ileti\u015fime ge\u00e7en, daha \u00e7ok organizasyon taraf\u0131nda yer alan birimlerin en iyi \u015fekilde organize olmalar\u0131, sistemde s\u00fcrekli olarak iyile\u015ftirme yapmalar\u0131, duruma g\u00f6re uygun eyleme ge\u00e7meleri gerekir, de\u011fi\u015fime olan uyum h\u0131zl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde al\u0131nan kararlar \u00f6ncelikle, y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan benimsenmeli ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde kararl\u0131 bir tutum sergilenmelidir. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ve hasta\/ hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n empatik yakla\u015f\u0131m\u0131 da di\u011fer \u00f6nemli olan konudur.<\/p>\n
Baz\u0131 ki\u015filerin\/ birimlerin m\u00fccadelesi ancak k\u0131sa vadede etkili olabilir, belirli bir s\u00fcre sonra ise m\u00fccadele edenleri y\u0131prat\u0131r ve t\u00fcketir. Mevcut sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde herkes, \u00fczerine d\u00fc\u015feni yapmal\u0131d\u0131r. Her sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, g\u00fcvenli ve huzurlu bir ortamda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 hak eder ve sa\u011fl\u0131k hizmetinden en y\u00fcksek kalitede faydalanmak, her hastan\u0131n hakk\u0131d\u0131r. Mevcut sorunlar ancak, t\u00fcm ilgililerin seferber tutumuyla \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fabilir aksi halde sorunlar, k\u0131s\u0131r bir d\u00f6ng\u00fc gibi maalesef \u015fiddetini art\u0131rarak devam edecektir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
KAYNAK\u00c7A<\/p>\n
1. 2709 Say\u0131l\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131, 1982.<\/p>\n
2. Nurcan Co\u015fkun Us; Ramazan Erdem, \u2018\u015eiddet ve Sa\u011fl\u0131k\u2019, K\u0131r\u015fehir Ahi Evran \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Dergisi, 2(1), 2018, s. 16\/ \u2018Preventing Violence Against Health Workers\u2019, https:\/\/www.who.int\/activities\/preventing-violence-against-health-workers (16.07.2022)\/ Tu\u011f\u00e7e Er: Ferruh Niyazi Ayo\u011flu; Bilgehan A\u00e7\u0131kg\u00f6z, \u2018Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fan\u0131na Y\u00f6nelik \u015eiddet: Risk Fakt\u00f6rleri, Etkileri, De\u011ferlendirilmesi ve \u00d6nlenmesi\u2019, Turkish Journal of Public Health, 19(1), 2021, s. 70.<\/p>\n
3. Hasta Haklar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi, 1998 (m.4\/ c)\/ Hasta ve \u00c7al\u0131\u015fan G\u00fcvenli\u011finin Sa\u011flanmas\u0131na Dair Y\u00f6netmelik, 2011 (m.4\/ b).<\/p>\n
4. \u2018Guidelines for Preventing Workplace Violence for Healthcare and Social Service Workers\u2019, https:\/\/www.osha.gov\/sites\/default\/files\/publications\/osha3148.pdf (21.07.2022).<\/p>\n
5. Jianxin Liu ve Di\u011ferleri, \u2018Prevalence of Workplace Violence Against Healthcare Workers: A Systematic Review and Meta-Analysis\u2019, Occupational and Environmental Medicine, 76(12), 2019, s. 927.<\/p>\n
6. \u2018Addressing Workplace Violence In Healthvare\u2019, https:\/\/www.edumed.org\/resources\/workplace-violence-in-healthcare\/ (21.07.2022).<\/p>\n
7. Oya Nuran Emiro\u011flu; Ebru \u00d6zt\u00fcrk \u00c7opur; Nilg\u00fcn Kuru Al\u0131c\u0131, \u2018T\u00fcrkiye\u2019de 2012-2016 Y\u0131llar\u0131 Aras\u0131nda Bas\u0131na Yans\u0131yan Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131na Y\u00f6nelik \u015eiddet Olaylar\u0131n\u0131n \u0130ncelenmesi\u2019, G\u00fcm\u00fc\u015fhane \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Dergisi, 9(2), 2020, s. 82, 85.<\/p>\n
8. G\u00fcneri Kuru\u00f6z, \u2018Acil Serviste Hasta ve Yak\u0131nlar\u0131na G\u00f6re Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddet\u2019, Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f T\u0131pta Uzmanl\u0131k Tezi, Adnan Menderes \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Acil T\u0131p Ana Bilim Dal\u0131, Ayd\u0131n, 2016, s. 43.<\/p>\n
9. \u2018Washington State Legislature (Safety-Health Care Settings)\u2019, https:\/\/app.leg.wa.gov\/rcw\/default.aspx?cite=49.19&full=true (20.07.2022).<\/p>\n
10. \u2018Guidelines For Security and Safety of Health Care and Community Service Workers\u2019, https:\/\/www.dir.ca.gov\/dosh\/dosh_publications\/hcworker.html (19.07.2022)\/ H. Carmel: M. Hunter, \u2018Compliance With Training In Managing Assaultive Behavior and Injuries From In Patient Violence\u2019, Hospital & Community Psychiatry, 41(5), 1990, s. 558-556.<\/p>\n
11. \u2018Guidelines For Security and Safety of Health Care and Community Service Workers\u2019, https:\/\/www.dir.ca.gov\/dosh\/dosh_publications\/hcworker.html (19.07.2022)\/ T. Blair; S.A. New, \u2018Assault Behavior\u2019, Journal of Psychosocial Nursing, 29(11), 1991, s. 25-29. 12. \u2018Preventing Violence In The Health Care Setting\u2019, https:\/\/www.jointcommission.org\/-\/media\/tjc\/documents\/resources\/patient-safety-topics\/sentinel-event\/sea_45_preventing_violence_in_hcos_rev_2_14_19.pdf (20.07.2022).<\/p>\n
13. \u00d6mer \u00d6zi\u015fli, \u2018Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddetin Nedenleri \u00dczerine Bir Ara\u015ft\u0131rma\u2019, Uluslararas\u0131 Sa\u011fl\u0131k Y\u00f6netimi ve Stratejileri Ara\u015ft\u0131rma Dergisi, 8(1), 2022, s. 66.<\/p>\n
14. \u2018Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131na Y\u00f6nelik Her Boyutuyla \u015eiddet \u00c7al\u0131\u015ftay\u0131 Raporu\u2019, https:\/\/www.saglikcalisanisagligi.org\/site_icerik_2016\/yayin\/siddet_calistay_raporu.pdf (23.07.2022).<\/p>\n
15. \u2018Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00c7al\u0131\u015fma Ya\u015fam\u0131ndaki Fiziksel \u00c7al\u0131\u015fma ve Riskleri, 1. \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019, https:\/\/www.saglikcalisanisagligi.org\/scssunumlar\/fizikseltehlike.pdf (24.07.2022).<\/p>\n
16. \u2018Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 \u015eiddet Ara\u015ft\u0131rmas\u0131, Sa\u011fl\u0131k ve Sosyal Hizmet \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 Sendikas\u0131\u2019, https:\/\/www.sagliksen.org.tr\/cdn\/uploads\/gallery\/pdf\/fbda8576fd0d6d6de70f52f76b914672.pdf (23.07.2022) s. 64.<\/p>\n
17. \u2018Bir \u00dcniversite Hastanesinde \u00c7al\u0131\u015fan Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n Ruhsal Sa\u011fl\u0131k Durumunun Belirlenmesi ve \u0130\u015f Doyumu \u0130le \u0130li\u015fkisinin \u0130ncelenmesi\u2019, https:\/\/www.saglikcalisanisagligi.org\/scssunumlar\/saglikcalisanlarininruhsaldurumu-ercanaydogdu.pdf (24.07.2022).<\/p>\n
18. Evelien Spelten ve Di\u011ferleri, \u2018Workplace Violence Against Emercency Health Care Workers: What Strategies Do Workers Use?\u2019, BMC Emergency Medicine, 22(1), 2022. https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/35524175\/ (17.07.2022)\/ \u0130hsan Eken, Mehmet Burhanettin<\/p>\n
Co\u015fkun, \u2018T\u00fcrkiye Sa\u011fl\u0131k Politikas\u0131nda \u00c7al\u0131\u015fan G\u00fcvenli\u011finin Yeri ve \u00d6nemi\u2019, ASSAM Uluslararas\u0131 Hakemli Dergi, 2019, \u00d6zel Say\u0131, s. 191.<\/p>\n
19. \u0130shak Aydemir; Vedat I\u015f\u0131khan, \u2018Hasta Haklar\u0131 Birim Sorumlular\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 Sorunlar ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri\u2019, Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(1), 2013, s. 20.<\/p>\n
20. B. Aljohani ve Di\u011ferleri, \u2018Workplace Violence In The Emergency Department: A Systematic Review and Meta-Analysis\u2019, Public Health, 196, 2021, s. 186.<\/p>\n
21. Definitions of Workplace Violence\u2019, https:\/\/wwwn.cdc.gov\/WPVHC\/Nurses\/Course\/Slide\/Unit1_4 (21.07.2022).<\/p>\n
22. \u0130pek Do\u011fanay, \u2018ALO 113-BEYAZ KOD: Acil Sa\u011fl\u0131k Hizmetlerinde \u00c7al\u0131\u015fan Sa\u011fl\u0131k Personelinin Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015eiddet Olgusu ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri\u2019, Sa\u011fl\u0131k Akademisyenleri Dergisi, 1(2), 2014, s. 140.<\/p>\n
23. \u20186331 Say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi Kanunu ve Y\u00fcr\u00fcrl\u00fcl\u00fck\u2019, https:\/\/www.istabip.org.tr\/dosyalar\/hukuk\/6331son.pdf (16.07.2022).<\/p>\n
24. 6331 Say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi Kanunu, 2012 (m. 4, m. 5)\/ Sandro Vento; Francesca Cainelli; Alfredo Vallone, \u2018Violence Against Healthcare Workers: A Worldwide Phenomenon With Serious Consequences\u2019, Frontiers In Public Health, 8, 2020, s. 3.<\/p>\n
25. Volkan Temizkan; Erdem Akbaba, Sa\u011fl\u0131k Kurumlar\u0131nda \u015eiddete Kar\u015f\u0131 Bir \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerisi: Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Pazarlamas\u0131\u2019, Uluslararas\u0131 Bankac\u0131l\u0131k Ekonomi ve Y\u00f6netim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 1(1), 2018, s. 15.<\/p>\n
26. \u2018Checklist of Suggested Prevention Strategies For Workplace Violence on Hospital Units\u2019, https:\/\/www.jointcommission.org\/-\/media\/tjc\/documents\/resources\/patient-safety-topics\/sentinel-event\/checklist_of_suggested_prevention_strategies_for_workplace_violence_on_hospital_units.pdf (21.07.2022).<\/p>\n
27. Ali \u0130rfan Yavuz, \u2018Sa\u011fl\u0131k \u0130\u015fletmelerinde \u0130\u015f Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi Kapsam\u0131nda \u00c7al\u0131\u015fanlara Y\u00f6nelik \u015eiddet\u2019, Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi, Beykent \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc \u0130\u015fletme Y\u00f6netimi Anabilim Dal\u0131 Hastane ve Sa\u011fl\u0131k Kurumlar\u0131 Y\u00f6netimi Bilim Dal\u0131, \u0130stanbul, 2014, s. 116.<\/p>\n
28. \u2018Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130\u015f G\u00fcvenli\u011finde Hukuksal M\u00fccadele, \u00c7al\u0131\u015fma Grubu Raporu\u2019, https:\/\/www.saglikcalisanisagligi.org\/scssunumlar\/scshukuk.pdf (24.07.2022).<\/p>\n
29. Devlet Memurlar\u0131 Kanunu, 1965.<\/p>\n
30. \u00d6zlem Du\u011fan, \u2018Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddet Haberlerinin Bas\u0131na Yans\u0131mas\u0131\u2019, Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f Doktora Tezi, Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Halkla \u0130li\u015fkiler ve Tan\u0131t\u0131m Anabilim Dal\u0131 Halkla \u0130li\u015fkiler Bilim Dal\u0131, Konya, 2015, s. 177.<\/p>\n
31. Nam\u0131l Bilici, \u2018Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddette Medyan\u0131n Rol\u00fc\u2019, \u0130zmir Democracy University Health Sciences Journal, 3(1), 2020, s. 66.<\/p>\n
32. \u0130nci \u00c7\u0131narl\u0131, Halime Y\u00fccel, \u2018Sa\u011fl\u0131k \u0130leti\u015fiminin Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131s\u0131 \u0130le T\u00fcrkiye\u2019de Sa\u011fl\u0131k \u0130\u015fyeri Ortam\u0131nda Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131na Y\u00f6nelik \u015eiddet\u2019, Galatasaray \u00dcniversitesi \u0130leti\u015fim Dergisi, 31, 2013, s. 48.<\/p>\n
33. Kenan Kaya, \u00d6zgenur K\u00f6ken Tok, \u2018Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddetin Bir Ba\u015fka Y\u00fcz\u00fc\u2019, Harran \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Dergisi, 18(2), 2021, s. 217.<\/p>\n
34. Elif K\u00fc\u00e7\u00fck Durur, \u2018Medyada \u015eiddetin Bir Ba\u015fka Y\u00fcz\u00fc: \u2018Doktora Sald\u0131r\u0131\u2019 Haberleri\u2019, Atat\u00fcrk \u0130leti\u015fim Dergisi, 14, 2017, s. 58.<\/p>\n
35. Emrah \u00d6z, \u2018Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddetin Geli\u015fimine Neden Olan Risk Fakt\u00f6rleri: Meta Analiz \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131\u2019, Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi, \u0130stanbul Sabahattin Zaim \u00dcniversitesi Lisans\u00fcst\u00fc E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc Sa\u011fl\u0131k Y\u00f6netimi Anabilim Dal\u0131 Sa\u011fl\u0131k Y\u00f6netimi Bilim Dal\u0131, \u0130stanbul, 2020, s. v.<\/p>\n
36. Hasta Haklar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi, 1998.<\/p>\n
37. Meryem G\u00fcnd\u00fcz Nal\u00e7ac\u0131, \u2018Hastalar\u0131n Sa\u011fl\u0131kta \u015eiddete Y\u00f6nelik G\u00f6r\u00fc\u015fleri \u0130le Hasta Haklar\u0131n\u0131 Kullanma Tutumlar\u0131n\u0131n Belirlenmesi\u2019, Trakya \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc Hem\u015firelik Anabilim Dal\u0131, Edirne, 2019, s. 54.<\/p>\n
38. \u0130shak Aydemir, Rabia \u00dc\u00e7l\u00fc, Ahmet Aydo\u011fan, \u2018Acil Servis Personeline G\u00f6re \u015eiddetin Nedenleri\u2019, \u0130stanbul T\u0131p Fak\u00fcltesi Dergisi, 83(1), 2020, s. 64.<\/p>\n
39. \u2018Health Care Facilities and Workplace Violence Prevention Safety Training Program\u2019, https:\/\/www.tdi.texas.gov\/pubs\/videoresource\/stpwpvhealthc.pdf (19.07.2022), s. 5.<\/p>\n
40. Sadi Turkan, \u2018Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131na \u015eiddet \u00dczerine Analiz\u2019, Erkek Cinsel Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, https:\/\/www.journalagent.com\/androloji\/pdfs\/AND_2013_55_254_255.pdf (23.07.2022).<\/p>\n
<\/p>\n
Email : mehtaptekin100@gmail.com<\/strong><\/p>\n Uzman Hem\u015fire Mehtap Tekin\u00a0 \/\u00a0 AVRUPAPRESS<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" G\u0130R\u0130\u015e Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunumu, anayasal (Anayasa m.56) bir kamu hizmetidir. 1 Hizmetin sunumu, farkl\u0131 disiplinlerden \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bir araya gelmelerine, daha da \u00f6nemlisi bir arada uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fabilmelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hizmet sunumunun ger\u00e7ekle\u015fmesi, sistemin sadece vitrinini g\u00f6sterir. Asl\u0131nda sistemin arka plan\u0131, bu kadar\u0131yla ifade edilemeyecek kadar karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr bu nedenle, ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n genellikle, bir\u00e7ok […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":19672,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,16,3,17,18,15,19,2],"tags":[],"class_list":["post-19671","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avrupa","category-belcika","category-dunya","category-ekonomi","category-kultur-sanat","category-spor","category-tanitim","category-turkiye"],"yoast_head":"\n