Dijital Fail: Yapay Zeka Sistemlerinin Hukuki Sorumluluğu ve Belçika-Türkiye Perspektifi
Dijital Fail: Yapay Zeka Sistemlerinin Hukuki Sorumluluğu ve
Belçika-Türkiye Perspektifi
Teknoloji dünyası, algoritmaların "karar verici" olduğu bir çağa evrildi. Ancak bu evrim,
kadim bir soruyu beraberinde getirdi: Yapay zekanın neden olduğu bir zarardan kim sorumlu
olacak? Kod yazarı mı, kullanıcı mı, yoksa sistemin kendisi mi?
1. Sorumluluk Rejiminde Yeni Paradigmalar
Geleneksel hukukta sorumluluk, "kusur" veya "tehlike" esasına dayanır. Ancak yapay zekanın
"kara kutu" (black box) doğası, zararın kaynağını tespit etmeyi imkansızlaştırabiliyor.
* Belçika ve AB Yaklaşımı: AB Yapay Zeka Yasası (AI Act), sistemleri risk gruplarına
ayırıyor. Yüksek riskli sistemlerde sorumluluk, "üretici" ve "dağıtıcı" üzerinde
yoğunlaşırken; şeffaflık ve denetlenebilirlik en temel hukuki yükümlülük haline geliyor.
* Türkiye Perspektifi: Türkiye'de henüz özel bir "Yapay Zeka Kanunu" bulunmasa da,
TBMM ve ilgili bakanlıkların bu konuda çalışmaları sürüyor. Mevcut durumda, Borçlar
Kanunu’ndaki "Adam Çalıştıranın Sorumluluğu" veya "Tehlike Sorumluluğu" gibi
hükümlerin yapay zekaya ne kadar kıyaslanabileceği tartışılıyor.
2. "Elektronik Kişilik" Tartışması
Yapay zekaya bir "tüzel kişilik" benzeri "elektronik kişilik" verilip verilemeyeceği, bu
alanın en heyecan verici hukuki tartışmasıdır.
* Eğer yapay zeka bir kişilik kazanırsa, kendine ait bir mal varlığı (sigorta fonu) üzerinden
tazminat ödeyebilir mi?
* Belçika gibi AB ülkelerinde bu konu, robotik yasaları çerçevesinde tartışılırken;
Türkiye’deki hukukçular, "eşya" ve "kişi" ayrımının bu yeni gerçeklik karşısında yetersiz
kalabileceğini savunuyor.
3. İspat Külfeti ve Mağdurun Korunması
Bir algoritmanın hatalı tıbbi teşhisi veya otonom bir aracın kazası durumunda mağdur,
sistemin "nasıl hata yaptığını" ispatlayamaz.
•Bu noktada "ispat yükünün yer değiştirmesi" (reversal of the burden of proof) gündeme
gelmektedir. Yani üretici, sistemin kusurlu olmadığını ispatlamak zorunda kalabilir.
Belçika yargı pratiğinde "tüketicinin korunması" ilkesi bu yöne evrilirken, Türk
hukukunda da benzer bir içtihadın oluşması beklenmektedir.
4. KVKK ve GDPR ile Kesişme Noktası
Yapay zeka, veri ile beslenir. Belçika’da GDPR, Türkiye’de KVKK, algoritmanın eğitim
aşamasındaki verilerin "hukuka uygun" alınmasını denetler. Hukuka aykırı veriyle eğitilen bir
yapay zekanın verdiği kararlar, sadece tazminat değil, aynı zamanda ağır idari para cezalarını
da tetikler. Yapay zeka hukukunda mesele sadece teknolojiyi anlamak değil, o teknolojinin
'öngörülemezliğini' mevcut kanunların 'öngörülebilir' kalıplarına dökmektir.
Av. Besra YAŞİK ŞENER / AVRUPAPRESS