ÇERKEZ MEHMET…..

 Kuzey Kafkasya kökenli olup Adige Çerkezlerinin Abzeh boyunun Şevcen sülalesinden olan  Çerkez Mehmet adıyla maruf Mehmet Başaran, nüfus hüviyet cüzdanı bilgilerine göre 1303 Kafkasya doğumlu olup ana adı Binç, baba adı Matuş’tur.

Aile, Kafkasya’dan ilk olarak Hatay Dörtyol’a, sonra Konya-Akşehir arasında yer alan Yılan Yusuf Köyüne daha sonra da Emirdağ Tez Köyüne, en son ise günümüzde Eskişehir Han ilçesine bağlı Başara Köyünde iskan edilmişlerdir. Bugün Emirdağ İş Bankasının olduğu yerdeki aileye ait han, Kuva-yı Milliye’nin karargâhı, Müdafaa-yı Hukuk Cemiyetinin şube merkezi olarak kullanılmıştır. Emirdağ işgal edilinceye kadar bu handa Milli Mücadele’nin önemli kararları alınmıştır. Afyonkarahisar’dan gelen Cevat Bey, Çerkez Mehmet’in Emirdağ’daki hanında beraberinde Arif Bey olduğu halde orada bulunan ahaliye açıklamalarda bulunmuştur. Cevat Bey; Abdil Ağa’nın Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti Reisliğine getirildiğini söylemiş. Yarbay Arif Bey’in de Kuva-yı Milliye Reisliği yapacağını ilan etmiştir.

Çerkez Mehmet, her iki teşkilatta da kurucular arasında yer almıştır. Çerkez Mehmet’in hanı, aynı zamanda Fahrettin Paşa Süvari Birliğinin de konuşlandığı bir yerdi. Fahrettin Paşa ile Çerkez Mehmet hem iki dost hem de aynı soyun insanlarıydı. İstiklal Savaşı boyunca birbirleriyle hürriyet ve istiklal konularında ilkeli duruşları olmuştur. Savaş sonrasında da dostlukları devam etmiştir.

Çerkez Mehmet kardeşleri Osman ve Hasan’la birlikte Milli Mücadele Hareketinin içinde faal görev almışlardır. Çerkez Mehmet; milli kuvvetleri maddi ve manevi yönden sürekli desteklemiş, halkın direniş gücünü artırmak için gayret sarf etmiş, yörenin asayiş olaylarını halletmede etkin görevler üstlenmiştir. Kardeşi Osman Bey, önce Karakeçili Alayının önemli bir silahşörü, sonra da Reşit Bey’e bağlı birlik komutanı olarak iç isyanların bastırılması, Yunan kuvvetlerine karşı istihbarat ve taciz saldırılarında bulunulması görevlerini ifa etmiştir. Milli Orduya silah, mühimmat ve asker toplamıştır. Yarbay Arif Bey tarafından Bayat ve çevresi jandarma asayiş komutanlığına atanmıştır. Ailenin ikamet ettiği Başara Köyü ile çevrede bulunan Ağlarca, Kilise, Yazılıkaya, Sarıcaova ve Arslanlı köyleri milli orduya katkı ve destek sağlamışlardır.

Çerkez Mehmet’in Başara Köyünde kalan kardeşi Hasan Bey, yaralı askerleri köyde tedavi etmiş, bakımlarını yapmıştır. Başara Köyü Kuva-yı Milliye’nin sığınma yeri halini almıştır.

Çerkez Mehmet, Halide Edip Adıvar’ı evinde misafir etmiştir. Yazar, Türk’ün Ateşle İmtihanı adlı eserinde misafirliğin macerası anlatılır. (s.407-413) Anılarda geçen bir söz, Çerkez Mehmet’in Kaymakam Nuri olduğu belirtilmektedir. Adıvar’ın bu sözü; ‘’ Sen Çerkez Mehmet Efendi’sin değil mi? Neye Nuri Efendi dedirtiyorsun kendine.’’ şeklindedir. Bu konu Çerkez Mehmet’in yakınları tarafında teyit edilmiştir.

Çerkez Mehmet’i komşumuz olması hasebiyle çocukluk yıllarımda gördüm ve tanıdım. Uzun boyu, ilerlemiş yaşına rağmen dik duruşu, yürüyüşü, takım elbiseli ve kravatlı kıyafeti hatırımdadır.

Ruhu şad olsun.

(Aile bilgileri: Aydın Zorlu Başaran- Mahmut Başaran)