YURTDIŞI BORÇLANMA İŞLEMLERİ

Bu yazımızda; Türk vatandaşlarının yurt dışında geçen belirli sürelerinin borçlandırılarak Türk hukukunda malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta kollarında geçmiş hizmet gibi değerlendirilmesini sağlamak amacıyla borçlanması ve bu kapsamda Türkiye'de emekli olması hususu irdelenecektir. 1-) Yurtdışı Borçlanmasının Mevzuattaki Yeri: Yurt dışındaki vatandaşların sosyal güvenliklerinin sağlanmasına yönelik ilk düzenleme, 1978 yılında çıkarılan 2147 sayılı kanundur. Bu Kanuna göre, yabancı ülkelerde çalışmış ve çalışmakta olan Türk vatandaşlarına, yurt dışında geçen hizmetlerinin tamamını borçlanma imkanı tanınmıştır. Ancak uygulamada ortaya çıkan sorunlara yeteri kadar çözüm getirmediği gerekçesiyle 2147 Sayılı Kanunun yerine, halen yürürlükte bulunan ve önceki kanundan yararlananların kazanılmış haklarını saklı tutan 3201 sayılı ı "Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun" çıkarılmıştır. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması Ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik ile işbu kanunda belirtilen koşullar detaylı bir şekilde düzenlenmiştir. 2-) 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun Kapsamında Yurtdışı Borçlanması İçin Gerekli Şartlar: A-)Başvuracak Kişiler Bağlamında Değerlendirilmesi Türk vatandaşları, doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler, on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve yurt dışında ev kadını olarak geçen süreler açısından borçlanma yapılabilmektedir B-) Borçlanma İçin Başvurulabilecek Süreler Yurtdışında geçen sigortalılık süreleri ile bu süreler arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri veya ev kadını olarak geçen süreler borçlandırılır. 18 yaşın doldurulmasından önce yurtdışında sigortalı ve ev kadını olarak geçen süreler, Türk vatandaşlığının kazanılmasından önce veya Türk vatandaşlığının kaybedilmesinden sonra yurtdışında sigortalı veya ev kadını olarak geçen süreler, İkili sosyal güvenlik sözleşmesine göre kendilerine kısmi aylık bağlanmış olanların yurtdışında geçen sigortalılık süreleri arasında ve bu sürelerin bitim tarihinden sonraki işsizlik süreleri, Sosyal güvenlik kanunlarına göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında geçen sürelerle çakışan yurtdışı süreleri borçlandırılmaz. Borçlanma için başvuruda bulunanlar, yurtdışında geçen sürelerinin tamamını veya istediği kadarını borçlanabilirler. Kısmi borçlanma yapmak isteyenler, borçlanmak istedikleri gün sayısını belirtmek zorundadırlar 3-) 3201 Sayılı Kanunun 3. Maddesine göre yurtdışı borçlanma hakkının kullanılması bakımından başvurulacak kuruluşlar: A) Halen yurt dışında bulunanlar açısından; Yurt dışına çıkmadan önce Türkiye’de herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi çalışması olmayanlar Sosyal Sigortalar Kurumuna, Yurt dışına çıkmadan önce Türkiye’de son defa prim, kesenek ve karşılık ödenen sosyal güvenlik kuruluşuna, Ev kadınları Bağ-Kur’a, Yazılı olarak müracaat etmek suretiyle borçlanabilirler. B) Türkiye’ye döndükten sonra yurtdışında geçen hizmetlerini borçlanmak isteyenler; Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olmayanlar, Sosyal Sigortalar Kurumuna, Müracaat tarihinde çalışmakta olanlar tabi oldukları sosyal güvenlik kuruluşuna, Başvuru tarihinde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olmamakla birlikte yurda dönüş tarihinden sonraki çalışmalarından dolayı son defa tabi oldukları sosyal güvenlik kuruluşuna, Hizmetlerinden bir kısmı yurt dışında iken borçlananlardan kalan hizmetlerini yurda dönüş yaptıktan sonra borçlanmak isteyenler ilk borçlanmayı yapan sosyal güvenlik kuruluşuna, Ev kadınları Bağ-Kur’a, Yazılı olarak müracaat etmek suretiyle borçlanabilirler. 4-) Yurtdışındaki Sosyal Güvenlik Kurumlarına Ödenmiş Primlerin İadesi: Yabancı ülkelerde sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, sosyal güvenlik sözleşmeleri ile Türkiye’ye transferlerinin sağlanması ve bu sözleşmelerde primlerin iadesine engel hükümler bulunmaması halinde; Transfer edilen primlere ilişkin sürelerin tamamının, borçlanıldığı zaman doğan borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer olunan primlerin tamamı iade edilmektedir. Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmının, borçlanıldığı zaman doğan borcun tamamının ödenmiş olması halinde ise transfer olunan primlerin borçlanılan gün sayısına isabet eden orandaki miktarı transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir. 5-) Sonuç olarak, yurtdışı borçlanması bakımından 3201 sayılı kanun kapsamında bulunan kişiler, yurtdışında geçirmiş oldukları sürelerin Türkiye'deki sosyal güvenliklerinin temini bakımından borçlanmak suretiyle Türkiye'de geçmiş hizmet gibi değerlendirilmesini talep etme hakkına sahiptir. Yurtdışında geçirilen hemen hemen tüm süreler bakımından borçlanma imkanı söz konusudur. Ancak bunun için kuruma yazılı başvurunun yapılmış olması ve koşulların oluşması halinde primlerinin ödenmesi gerekmektedir. Soru ve görüşleriniz için 0551 589 19 26 numaralı hattan iletişime geçebilirsiniz.   Kübra Işcen     /     AVRUPAPRESS